Siber Güvenlik Uzmanı Ayşe Akdağ VPN uygulamalarında nelere dikkat etmemiz gerektiğini ve “bant daraltma”nın nasıl çalıştığını anlatıyor.

Ekrem İmamoğlu’nun gözaltına alınmasıyla başlayan protestoların yayılmasını engellemek için hükümetin interneti yavaşlatmasına karşı sıklıkla başvurduğumuz bir yol VPN indirmek.

VPN (Virtual Private Network) kullanımıyla internete erişmek mümkün olsa da çevrimiçi güvenliğe dair temkinli olmak gerekiyor. 

Siber Güvenlik Uzmanı Ayşe Akdağ’a VPN uygulamalarında nelere dikkat etmemiz gerektiğini ve “bant daraltma”nın nasıl çalıştığını sorduk.

Bant daraltma ne demek?

Bant daraltma bir ağda veri iletim hızının kasıtlı olarak yavaşlatılması anlamına geliyor. Çeşitli sebeplerle yapabilir; ağ trafiğini düzeltmek, kaynakların test edilmesi, adil kullanımı sağlamak, internet hızını ölçmek gibi…

Bant daraltma hangi seviyede yapılmak isteniyorsa ona göre bir yapılanmaya gitmek mümkün. İnterneti yönettiğimiz cihazlar üzerinden ağdaki kullanıcıların ne kadar bant genişliği kullandığını izler ve limit aşıldığında sistem otomatik olarak kullanıcının bağlantı hızını düşürür.

Ancak Türkiye’de yaşadığımız son örnekte bant daraltma Bilgi Teknolojileri ve İletişim Kurumu’ndan gelen bir yazı nedeniyle oldu. Bu durumlarda internet servis sağlayıcıların tamamı bant daraltmak zorunda kalır. 

Bu durumda İnternet sağlayıcılar veri paketlerini bekletir ya da yavaşlatır böylece kullanıcı belirlenen hız sınırının üzerine çıkamaz, hız sınırı sabit şekilde kalır.

Bant daraltma durumunda neler yapabiliriz?

Burada yapacaklarımız yasal olan ve olmayan şeklinde ayrılır. Yasal olarak yapabileceklerimiz özel ya da kamusal bir alanda olmaya, kısıtlamanın kim tarafından uygulandığına göre değişir. 

BTK emriyle gerçekleşen bir bant daraltmadan bahsetmiyorsak, mesela kota aşımına bağlıysa internet sağlayıcınızla görüşebilirsiniz ancak BTK emriyle gerçekleşen bir daraltmada yapılabilecek şeyler VPN indirmek, Proxy kullanmak olabilir. 

VPN kullanımı da sınırlı durumlarda yasal ne yazık ki. Hangi VPN’i kullanıp kullanmayacağımız da ayrı bir tartışma…

Mesela bir evdesiniz ve bir internet servis sağlayıcıdan hizmet alıyorsunuz. VPN ile bant daraltmayı aşmak yasal ve serbest. Ama sağlayıcıya VPN trafiğini kısıtlaması için de bir yazı gitmiş olabilir. Yetkisiz VPN kullanımında yasal sorunlar yaşanabilir.

Bu durumlarda garanti değil ancak VPN’i şifrelemek de bir yol olabilir.

BTK‘nın kısıtlaması durumlarında servis sağlayıcıların da yapabileceği bir şey yok ancak bu yine de hakkımızı aramaya engel değil. Hizmet sağlayıcıyla iletişime geçip bu daraltmanın kullanıcı sözleşmesinde nasıl belirlendiğini sorabiliriz ya da yaşadığımız sıkıntıyı aktarabiliriz.

VPN’in güvenilir olanını nasıl anlayacağız?

Güvenli VPN kullanmazsak internete erişebiliriz ancak başka tehlikelerle karşılaşabiliriz. Güvenli VPN’i bulmak için VPN’lerin çalışma mantığını ve hangi politikaları içerdiğini bilmek gerekiyor. 

VPN’lerde diğer tüm uygulamalar gibi indirme sırasında kullanıcı politikasını bize sunar, biz onaylarsak aktif hale gelir. Bu politikaları dikkatlice okumamız gerekiyor. Mesela VPN hangi bilgilerinizi tutuyor hangi bilgilerinizi üçüncü kişilerle paylaşabilir. 

Kullandığınız VPN’in kullanıcı faaliyetlerini kaydetmemesi gerekir: “No logs policy” var mı, ona bakabilirsiniz. 

Güvenli VPN ücretli olacak diye bir kural yok. VPN’in politikalarına bakmak için indirme sırasında Play Store ya da Apple Store’da programın ayrıntılarına bakabilirsiniz. Ayrıca buradaki kullanıcı yorumları da bilgi verebilir. 

VPN hızını belirleyen şeyse sunucu sayısıdır yani VPN’in uluslararası servis sağlayıcı olması hızını olumlu yönde etkiler. IP ya da DNS sızıntısını önlemesi için “kill switch” özelliği var mı diye bakabilirsiniz. 

Hükümet interneti tamamen yasaklayabilir mi?

Yasal ve pratik olarak yapamaz cevabını vermemiz gerekir ancak ne yazık ki bu mümkün olabilir. İnternet kurallarını BTK ve Telekomünikasyon İletişim Başkanlığı belirliyor. Milli güvenlik riskleri ve kamu düzeni gibi gerekçelerle internet yasaklanabilir. Ancak elbette bu daha önce olan bir durum değil. Sonuçta interneti yalnızca bireyler kullanmıyor bugün hemen her şey internet aracılığıyla yapılabiliyor dolayısıyla böyle bir yasaklama çok gerçekçi bir ihtimal değil.