Cumhuriyet tarihinin en büyük çevre felaketinin yaşandığı 13 Şubat 2024’te dokuz işçinin can verdiği Erzincan İliç’teki Çöpler Altın Madeni’nin yeni sahibi Cengiz Holding geçici çalışma iznini aldı.

İzin, katliamda sorumluluğu tartışılan Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanı Murat Kurum’un imzasını taşıyor. Maden, el değiştirmesinin ardından yeniden faaliyete geçmeye hazırlanıyor. Yaşam savunucuları ve avukatlar ise iptal davası açacak.

Geçici faaliyet belgesinin iptal edilmesi için İliçli Sedat Cezayirlioğlu ve Ege Çevre ve Kültür Platformu adına Avukat Arif Ali Cangı, Bakanlığa 31 Temmuz 2026’da itiraz dilekçesi verdi. Dilekçede, söz konusu belgenin 2577 sayılı Kanun’un 11. maddesi gereğince geri alınması talep edildi. İşlemin Anayasa’nın 56. maddesiyle güvence altına alınan “sağlıklı ve dengeli bir çevrede yaşama hakkına” aykırı olduğu belirtildi. İşletmenin Fırat Nehri’nin bir kolu olan Karasu ve Bağıştaş Barajı’na çok yakın konumda olduğuna dikkat çekildi. Siyanürlü ve ağır metalli atığın nehre karışması durumunda sınır aşan suların kirlenmesine neden olacağı ve Türkiye’yi “uluslararası boyutta sorumlu kılacak bir ekokırım suçu işleneceği” hatırlatıldı.

Kanadalı SSR Mining, yüzde 80’lik hissesini Cengiz Holding’e 1,5 milyar dolar karşılığında devretti. Satışa ilişkin anlaşma ve bağlayıcı hisse alım sözleşmesi, Mart 2026’da kamuoyuna duyuruldu. 

Bakanlığın çevre izin ve lisans belge sorgulama sisteminde onay tarihi 24 Temmuz 2026 olan belgeyle şirkete “maden atığı bertaraf-depolama”, “hava emisyon”, “gürültü kontrolü” ve “atık su deşarjı” gibi konularda geçici faaliyet onayı verildi.

Yığın liçi sahasında meydana gelen toprak kayması sonucunda 9 işçi, milyonlarca metreküp siyanürlü toprağın altında kaldı. Olayın ardından maden kapatıldı. Dava etkili bir biçimde yürütülmedi, facianın asıl sorumluları cezalandırılmadı ve gerekli denetimleri yapmayan kamu görevlileri yargılanmadı. 

Faciada, dünya literatüründe standart olarak en fazla 150 metre olması gereken siyanürlü liç yığınının (madencilikte altın, gümüş, bakır ve uranyum gibi metalleri kimyasal çözeltilerle özütleme yöntemi) yüksekliği, denetimsizlik ve kapasite artışlarıyla 257 metreye ulaştı. 85,3 milyon tonluk devasa zehir dağının yaklaşık 10 ila 20 milyon metreküplük kısmı kayarak Fırat Nehri Havzası’na doğru aktı, bölgede telafisi on yıllar alacak bir çevre felaketine yol açtı. 2021’de verilen ÇED olumlu kararı, liç yığınının büyümesinin önünü açtı. Söz konusu karar, Kurum’un ilk bakanlık döneminde verildi.

Şirket içi yazışmalara göre, faciadan üç gün önce 10 Şubat 2024’te 22. katta kalması gereken liç yığınının 33. kata kadar yükseldiği belirlendi. Tüm risk ve uyarılara karşın alana yığın yapımı ve cevher dökümü sürdürüldü.

Madende 21 Haziran 2022’de de siyanür borusu patladı. Sızıntıdan sonra madenin ruhsatı iptal edilmedi; çevreyi kirlettiği gerekçesiyle madene 16,4 milyon TL para cezası kesildi. Ancak faaliyetler ve zehir üretimi kalıcı olarak durdurulmadı, sızıntıdan üç ay sonra madenin yeniden faaliyete geçmesine izin verildi.

Cengiz Holding; Artvin Cerattepe Bakır Madeni’nden Eskişehir Alpagut-Atalan’daki altın-gümüş madenine, Batman’daki Ilısu Barajı’ndan Çanakkale’deki Kaz Dağları madencilik faaliyetlerine kadar birçok doğa katliamıyla ve iktidara yakınlığıyla tanınıyor.

Çöpler Altın Madeni, 2009’da Çalık Holding’in yan kuruluşu Lidya Madencilik A.Ş. ile ABD’li Alacer Gold ortaklığında kuruldu. Maden bir yıl sonra üretime başladı. Kanadalı SSR Mining’in 2020’de Alacer Gold’u satın almasıyla madenin yüzde 80 hissesi SSR Mining, yüzde 20 hissesi ise Çalık Holding’e geçti. İşletmeyi ise Anagold Madencilik üstlendi.