Gaziantep Hayvanat Bahçesi’nde tutulan babunlarda kaydedilen görüntüler, esaret altında görülen anormal tekrarlayıcı davranışlara, yani stereotip davranışlara işaret ediyor.

Hayvan refahı literatüründe stereotip davranışlar, çoğunlukla yetersiz çevresel koşullar, hareket alanının kısıtlanması, sosyal stres, uyaran eksikliği ve doğal davranışların engellenmesiyle ilişkilendirilir. Georgia Mason’ın yaygın biçimde referans verilen tanımına göre stereotipiler, “tekrarlayıcı, değişmez ve açık bir amacı ya da işlevi olmayan davranış kalıplarıdır.” Bu davranışlar özellikle tutsak hayvanlarda, hayvanın içinde bulunduğu koşullarla baş edemediğini gösteren önemli refah göstergelerinden biri olarak değerlendirilir.

Gaziantep Hayvanat Bahçesi’ndeki babunlarda görülen davranış da bu çerçevede değerlendirilmelidir. Görüntülerde birden fazla bireyin benzer hatta, benzer ritimde ve tekrar eden biçimde hareket ettiği görülüyor. Bu durum, yalnızca bireysel bir davranış bozukluğuna değil, grubun ortak biçimde maruz kaldığı yetersiz çevresel koşullara işaret ediyor olabilir.

Görüntüyü değerlendirmesi için ulaştığımız hayvan refahı araştırmacısı Prof. Georgia Mason, davranışın stereotip olarak yorumlanabileceğine dair değerlendirmemizi destekleyerek “Sanırım haklısın” yanıtını verdi. Mason’ın görüntü karşısında şaşkınlığını ifade etmesi, davranışın sıradan ya da olağan bir hareket olarak değerlendirilemeyeceğini gösteriyor.

“Alanlarının dar olması nedeniyle çok fazla stres içinde”

Babunlarla ilgili Afrika’da saha çalışması yapmış olan araştırmacı Kardelen Köylü Gaziantep’te yaşadığı dönemde aynı davranışı gözlemlediğini belirtti. Güney Afrika’da doğal yaşam alanlarında chacma babunlarıyla çalıştığını ve türün doğal davranışlarına aşina olduğunu aktaran Kardelen, Gaziantep’teki babunların “alanlarının dar olması nedeniyle çok fazla stres içinde” göründüğünü, davranışı da stereotip olarak yorumladığını ifade etti. Gözleminde hayvanların gergin ve huzursuz hallerinin özellikle dikkat çektiğini söyledi.

Babunlar karmaşık sosyal ilişkiler kuran, geniş alan kullanan, çevreyi araştıran, hareketli ve bilişsel olarak gelişmiş primatlardır. Doğal yaşamlarında besin arama, tırmanma, sosyal temas kurma, geri çekilme, çatışmadan kaçınma ve çevresel uyaranlara yanıt verme gibi geniş bir davranış repertuvarına sahiptirler. Dar, yoksullaştırılmış ve kontrolsüz esaret koşulları bu repertuvarı ciddi biçimde sınırlar.

“Stereotip davranışlar, kronik stresin ve davranışsal yoksunluğun görünür işaretleridir”

Bu nedenle Gaziantep Hayvanat Bahçesi’nde babunlarda görülen tekrar eden grup davranışı, mevcut bakım koşullarının hayvanların türlerine özgü ihtiyaçlarını karşılamadığını gösteren önemli bir ihlaldir. Stereotip davranışlar, hayvanların esaret altında yaşadığı kronik stresin ve davranışsal yoksunluğun görünür işaretleridir.

Gaziantep Hayvanat Bahçesi’nde daha önce farklı türlerde de belgelediğimiz kötü bakım koşulları, babunlarda gözlenen bu davranışla birlikte yeniden hayvan refahı açısından ciddi bir tablo ortaya koyuyor. Bu görüntüler, hayvanat bahçesindeki sorunun tekil değil, yapısal olduğunu gösteriyor.

Mason, G. J. (1991). “Stereotypies: a critical review.” Animal Behaviour, 41(6), 1015–1037. DOI: 10.1016/S0003-3472(05)80640-2.