Aylardır nerede olduğu açıklanmayan yavru goril Zeytin’e ilişkin yeni iddialar mevcut. Kaynaklarımızın paylaştığı bilgilere göre Zeytin’in Gaziantep Hayvanat Bahçesi’ne gönderildiği, buradan da Bursa Karacabey’deki Ovakorusu Celal Acar Yaban Hayvanları Kurtarma ve Rehabilitasyon Merkezi’ne “sergileme” amacıyla getirilebileceği öne sürülüyor. 

Duyumlara göre Türkiye’ye Zeytin’le benzer yollarla bir goril daha sokuldu ve bu gorilin de CITES ilkelerine uygun biçimde anavatanındaki bir rehabilitasyon merkezine gönderilmek yerine Zeytin’le birlikte Türkiye’de tutulması planlanıyor.

Aralık 2024’te İstanbul Havalimanı’nda yasa dışı yaban hayatı ticaretinden kurtarılan yavru goril Zeytin’in akıbeti belirsizliğini koruyor. Doğa Koruma ve Milli Parklar Genel Müdürlüğü, Ağustos 2025’te Zeytin’in Afrika’daki bir rehabilitasyon merkezine gönderileceğini açıklamış; ancak Ekim 2025’te DNA testi sonucunu gerekçe göstererek Zeytin’in Türkiye’de kalacağını duyurmuştu. Kurumun 21 Ağustos 2025 tarihli açıklamasında Zeytin’in sağlık durumunun iyi olduğu ve “ait olduğu coğrafyaya uğurlanmak üzere” olduğu belirtilmişti. 

24 Ekim 2025’te Anadolu Ajansı’na yansıyan DKMP açıklamasında ise Zeytin’in “Batı ova gorili” olduğunun tespit edildiği, Nijerya’nın menşe ülke olmadığı gerekçesiyle Türkiye’de bir hayvanat bahçesine yerleştirilmesine karar verildiği bildirildi. 

Bu açıklamanın üzerinden aylar geçmesine rağmen Zeytin’in nerede tutulduğu, sağlık durumunun ne olduğu, bakımından kimlerin sorumlu olduğu, primatolog desteği alınıp alınmadığı ve uzun vadeli planın ne olduğu kamuoyuna açıklanmadı.

Yeni iddia: Zeytin Gaziantep’te ama Bursa Karacabey’e getirilecek

Aldığımız yeni duyumlara göre Zeytin’in Gaziantep Hayvanat Bahçesi’ne gönderildiği, buradan da Bursa Karacabey’de bulunan Ovakorusu Celal Acar Yaban Hayvanları Kurtarma ve Rehabilitasyon Merkezi’ne getirilecek.

Duyumlarda, bu sevkin rehabilitasyon değil “sergileme” amacı taşıyabileceği öne sürülüyor.

Karacabey Ovakorusu Celal Acar Yaban Hayvanları Kurtarma ve Rehabilitasyon Merkezi, kamuoyuna daha çok ayılar, yaralı yaban hayvanları ve doğaya geri döndürülmesi hedeflenen türlerle bilinen bir merkez olarak yansıyor. 

Ancak uzmanlara göre bir batı ova gorilinin yaşam boyu refahı için gereken koşullar yalnızca veteriner bakımı, kapalı alan, beslenme ve güvenlikten ibaret değil. Goriller son derece sosyal canlılar. Özellikle genç bireyler için türdeşlerle temas, sosyal öğrenme, oyun, grup içi etkileşim ve primat refahı konusunda uzmanlaşmış ekipler temel ihtiyaçlar arasında yer alıyor.

Türkiye’de Zeytin’in türüne özgü bakımını üstlenebilecek, kuyruksuz maymun refahı ve goril davranışı alanında uzmanlaşmış bir primat bakım ekibi yok. 

İkinci goril iddiası

Duyumların en çarpıcı kısmı ise Türkiye’ye Zeytin’le benzer yollarla bir gorilin daha sokulduğu iddiası.

Muzır’a ulaşan bilgilere göre bu gorilin de CITES ilkeleri doğrultusunda anavatanındaki ya da türüne uygun akredite bir rehabilitasyon merkezine gönderilmesi yerine, Zeytin’le birlikte Türkiye’de tutulmasının planlandığı öne sürülüyor.

Bu iddia doğruysa, mesele yalnızca Zeytin’in akıbetiyle sınırlı olmaktan çıkıyor. Türkiye’nin yasa dışı yaban hayatı ticaretinden kurtarılan büyük insansı maymunları nasıl ele aldığı, hangi bilimsel raporlarla karar verdiği, CITES yükümlülüklerini nasıl yorumladığı ve bu hayvanların sergilenip sergilenmeyeceği soruları daha da acil hâle geliyor.

CITES ve IUCN çerçevesinde yasa dışı ticaretten kurtarılan canlıların yerleştirilmesinde temel mesele, yalnızca hayvanın hayatta tutulması değil; sağlık, refah, davranışsal bütünlük, türün korunması ve en uygun uzun vadeli çözümün bilimsel olarak belirlenmesi. IUCN’in el konulan canlı organizmaların yönetimine ilişkin rehberinde, CITES listesinde yer alan türler için CITES’in el konulan canlı örneklerin yerleştirilmesine ilişkin kararlarının dikkate alınması gerektiği vurgulanıyor. 

Batı ova gorili, CITES Ek-I kapsamında yer alan ve uluslararası ticareti en sıkı biçimde kısıtlanan türler arasında bulunuyor. IUCN kaynaklarında da Batı ova gorillerinin CITES Ek-I’de listelendiği belirtiliyor. 

Rehabilitasyon adı altında sergileme!

Zeytin’in Karacabey’e götürüleceği iddiası, beraberinde kritik bir ayrımı gündeme getiriyor: Bu süreç gerçekten rehabilitasyon amacı mı taşıyor, yoksa Zeytin ve iddia edilen ikinci goril kamuya açık biçimde sergilenecek mi?

Zeytin’in daha önce Polonezköy’de tutulduğu biliniyordu. Gaziantep Hayvanat Bahçesi’nin ise Zeytin’e ilişkin tutumu süreç içinde değişmişti. Muzır’ın 15 Mayıs 2026 tarihli haberinde aktarıldığı üzere, Gaziantep Hayvanat Bahçesi yönetimi Kasım 2025’te Zeytin’i hayvanat bahçesine almak istediklerini belirtmiş; Şubat 2026’daki görüşmede ise Zeytin’in kendi habitatına gönderilmesi gerektiğini ifade etmişti. 

Şimdi gelen yeni duyumlar, bu belirsizliğin daha da derinleştiğini gösteriyor.

Eğer Zeytin gerçekten Gaziantep’e gönderildiyse, bu sevk ne zaman yapıldı? Kamuoyuna neden açıklanmadı? Sevk sırasında hangi veteriner ve refah protokolleri uygulandı? Eğer Karacabey’e götürülmesi planlanıyorsa, bu karar hangi bilimsel rapora dayanıyor? Merkezde goriller için hazırlanmış türüne özgü yaşam alanı var mı? Zeytin başka gorillerle sosyal temas kurabilecek mi? Türkiye’de bu süreci yürütecek primat uzmanları kimler?

Bu sorulara yanıt verilmeden yapılacak her yeni sevk, Zeytin’in refahı açısından yeni riskler doğuruyor.

Uzmanların çağrısı: Zeytin Afrika’daki akredite merkeze gönderilmeli

Jane Goodall Enstitüsü Primat Uzmanı Aslıhan Niksarlı, Muzır’a yaptığı değerlendirmede Zeytin’in hak ettiği yerin, kuyruksuz maymun refahı alanında uzmanlaşmış, türüne uygun bakımın sağlanabildiği, sosyal temas kurabileceği ve uzman ekipler tarafından desteklenebileceği Afrika’daki akredite bir rehabilitasyon merkezi olduğunu vurgulamıştı.

Niksarlı, yavru goriller için fiziksel temas, oyun, sosyal öğrenme ve grup içi etkileşimin sağlıklı gelişimin temel bileşenleri olduğuna dikkat çekerek, uzun süreli izolasyonun ve sürekli insan temasının Zeytin’in psikolojik gelişimini uzun vadede olumsuz etkileyebileceğini belirtmişti.

Yeni duyumlar, bu uyarıları daha da önemli hâle getiriyor. Çünkü Zeytin’in Türkiye’de tutulmasının yanı sıra, ikinci bir gorilin de benzer şekilde Türkiye’de alıkonulacağı ve iki hayvanın sergilenebileceği iddiası, yasa dışı yaban hayatı ticareti mağduru büyük insansı maymunların “kurtarıldıktan sonra” nasıl bir hayata mahkûm edildiği sorusunu gündeme taşıyor.

Zeytin’in hikâyesi, bir kargo kutusundan kurtarılan yavru bir gorilin yaşam hakkı meselesi olmanın ötesinde, Türkiye’nin CITES yükümlülükleri, yaban hayatı kaçakçılığıyla mücadele politikası ve hayvan refahı anlayışı açısından da kritik bir sınav niteliği taşıyor.

Muzır olarak Tarım ve Orman Bakanlığı’na, DKMP’ye, Gaziantep Hayvanat Bahçesi’ne ve Bursa Karacabey Ovakorusu Celal Acar Yaban Hayvanları Kurtarma ve Rehabilitasyon Merkezi’ne soruyoruz:

Zeytin nerede?
Gaziantep Hayvanat Bahçesi’ne gönderildi mi?
Karacabey’e götürülmesi planlanıyor mu?
Zeytin sergilenecek mi?
Türkiye’ye Zeytin’le benzer yollarla bir goril daha girdi mi?
Bu goril nerede?
Zeytin ve iddia edilen ikinci goril neden Afrika’daki akredite bir rehabilitasyon merkezine gönderilmiyor?

Yetkililerden şeffaf, bilimsel ve kamuoyunu tatmin edecek bir açıklama bekliyoruz.