17 Eylül 2025, Çarşamba

Sosyolog Ayşegül Algan ve Gazeteci-Eleştirmen Mustafa Kara tarafından hazırlanan “Tiyatro Sahnelerinin İletişim Alışkanlıkları” raporu bağımsız tiyatroların finansal yetersizlikler ve yapısal engeller nedeniyle seyirciye ulaşmakta zorlandığını ortaya koyuyor. 

Sosyal Fayda için İletişim Derneği’nin (SoFİ) yeni raporu, İstanbul’daki bağımsız tiyatroların yaşadığı görünürlük krizini bütün çıplaklığıyla ortaya koyuyor. “Tiyatro Sahnelerinin İletişim Alışkanlıkları” başlıklı çalışma, 68 sahneyle yapılan görüşmeler ve dijital verilerin analizine dayanıyor. 

Rapor, kültür politikalarının yokluğunda piyasanın ve algoritmaların insafına terk edilen bir ekosistemin fotoğrafını çekiyor: Düşük bütçeler, medyanın ilgisizliği, seyirci kaybı ve dijital platform bağımlılığı.

“Varız ama görünmüyoruz”

Bağımsız tiyatroların büyük kısmı, seyirciyle bağını kurmakta zorlanıyor. Rapor, sahnelerin yüzde 75’inin düzenli bir iletişim stratejisine sahip olmadığını ortaya koyuyor; profesyonel destek alanların oranı ise yüzde 20’nin altında. Tiyatroların yüzde 94,1’i Instagram üzerinden seyirciye ulaşmaya çalışıyor, ancak algoritmaların sürekli değişen kuralları bu bağı kırılganlaştırıyor. 

Sanatına odaklanması hayal olan tiyatrocuların her işe koşması gerekiyor, bunu anlatırken bir tiyatro yöneticisi diyor ki: “Sahne dışında da her işi yapıyoruz. Genel sanat amelesiyiz.”

SoFİ raporu, ekosistemin büyük ölçüde sahne kurucularının olağanüstü direnci, fedakârlığı ve tutkusu sayesinde ayakta kaldığını söylüyor. Bu, bağımsız tiyatroların kişisel özverilerle nefes aldığının açık bir itirafı.

Dört ilçeye sıkışan kültür: Kadıköy, Beyoğlu, Şişli, Üsküdar

Rapor, mekânsal eşitsizliğin altını çiziyor, sahnelerin yüzde 77’si sadece dört ilçede.
Kadıköy, 24 bağımsız sahneyle başı çekiyor. Beyoğlu, ödenekli tiyatrolarla birlikte hâlâ ikinci en yoğun bölge. Şişli ve Üsküdar, bu yoğunluğu takip ediyor.
İstanbul’un geri kalanındaysa kültürel çölleşme giderek derinleşiyor. Kentin pek çok semtinde tiyatro salonu bile yok.

Kültür politikalarının eksikliği, İstanbul’un kültürel haritasını birkaç merkezle sınırlı bir hâle getiriyor. Rapor, bağımsız sahnelerin kentin dış çeperlerinde neredeyse hiç bulunmadığını ve bu durumun seyirciye erişimi daralttığını vurguluyor.

 “İletişime değil, kiraya bile bütçemiz yetmiyor”

Bağımsız tiyatroların finansal kırılganlığı, raporun en çarpıcı bulgularından biri. Sahnelerin büyük çoğunluğunun yıllık iletişim bütçesi 100 bin TL’nin altında. Sponsorluk desteği alan sahnelerin oranı yalnızca yüzde 11,8. Sahnelerin yüzde 73,5’inde tam zamanlı çalışan bile yok; tüm süreçler bir ya da iki kişinin omuzlarına yüklenmiş durumda. Kısacası, bağımsız tiyatrolar üretimle görünürlük arasında tercih yapmak zorunda bırakılıyor.

Seyirci krizi: Ortalamalar aldatıcı, gerçek daha sert

Rapor, bağımsız sahnelerin seyirci sayısında ciddi bir eşitsizlik olduğunu gösteriyor. Araştırmaya katılan 52 sahneden yaklaşık yarısı yılda bin seyirciye bile ulaşamıyor. Ortalama seyirci sayısı 10 bin 78 olsa da medyan değer 3 bin 750. Yani birkaç büyük sahne ortalamayı yukarı çekiyor, ancak çoğu tiyatro salonları dolmadan, hatta oyunlarını zararına oynayarak ayakta kalmaya çalışıyor.

Bu da tiyatroların yalnızca üretimle değil, seyirciyle bağ kurma noktasında da yapısal bir kriz yaşadığını ortaya koyuyor.

Algoritmaların karmaşasında görünürlük savaşı

Bağımsız tiyatroların bir diğer açmazı medya görünürlüğü. Sahnelerin %80’inden fazlası, geleneksel medya organlarından hiçbir destek alamadığını söylüyor. Eleştiri kültürü zayıf, tiyatro medyası yetersiz ve taraflı bulunuyor.

Bu boşluk, tiyatroları sosyal medyaya daha da bağımlı hâle getiriyor; fakat bu da başka bir kriz doğuruyor. Instagram ve diğer platformlarda görünürlük, ödenmiş reklamlara ve algoritmik erişime bağlı. Kültür politikaları eksikken, seyirciyle bağ kurmak da giderek “sponsorlu içeriklere” mahkûm oluyor.

Bağımsız tiyatroların talepleri

SoFİ raporu, sahnelerin geleceğe dair somut beklentilerini de ortaya koyuyor:

  • Kamusal tanıtım alanlarının tiyatrolara açılması
  • Merkezi bir dijital platformun kurulması
  • Sürdürülebilir iletişim ve finansman modellerinin geliştirilmesi
  • Destekleyici yasal düzenlemelerin hayata geçirilmesi

Bu talepler, yalnızca tiyatro sektörü için değil, İstanbul’un kültürel yaşamı için de kritik. SoFİ, bu doğrultuda 1-2 Ekim tarihlerinde “Tiyatro Sanatçıları için İletişim, Strateji ve Görünürlük Atölyesi” düzenleyecek.

Bir ekosistemin hayatta kalma mücadelesi

SoFİ’nin raporu, bağımsız tiyatroların görünürlük mücadelesinin aslında bir kültür politikası krizi olduğunu gösteriyor. Bağımsız tiyatrolar, kamu desteğinin yokluğunda piyasanın, algoritmaların ve mekânsal eşitsizliğin arasında sıkışmış durumda.

Bu tablo, yalnızca tiyatroların değil, İstanbul’un kamusal yaşamı, kolektif hafızası ve kültürel çeşitliliği için de bir alarm niteliğinde.

Sosyolog Ayşegül Algan ve Gazeteci-Eleştirmen Mustafa Kara tarafından hazırlanan rapor, bağımsız tiyatroların finansal yetersizlikler ve yapısal engeller nedeniyle seyirciye ulaşmakta zorlandığını ortaya koyuyor. Buna rağmen ekosistemin büyük ölçüde tiyatro ekiplerinin direnci, fedakârlığı ve tutkusu sayesinde ayakta kaldığı vurgulanıyor.

Bir yanıt yazın

ÖNE ÇIKANLAR