Antalya’da düzenlenen COP31’in ilk haftası geride kaldı. Müzakerelerde sınırlı ilerleme kaydedildi. İklim kriziyle mücadelenin gerektirdiği siyasi irade ve liderlik ise henüz kendini hissettirmedi.

Bakanların devreye girdiği ikinci haftada müzakerelerin hızlanması bekleniyor. Ancak zirvenin son günlerine girilirken görüşmelerin hangi yönde ilerleyeceği hâlâ belirsiz.

Türkiye’nin COP31 başkanlığı olarak öncelik verdiği ve Eylem Planı’nın en önemli maddesi olarak öne çıkardığı elektrifikasyon hedefinin nasıl hayata geçirileceği de başlıca tartışma konularından biri. Elektrifikasyon oranını 2035’e kadar yüzde 35’e çıkarma girişimi, iklim eylemine sağlayabileceği katkı nedeniyle özellikle Avrupa Birliği ülkelerince olumlu karşılanıyor. Ancak girişimin fosil yakıtlardan çıkışla ilişkisi hâlâ netleşmiş değil. Fosil yakıt üreten ve tüketen ülkelerin, özellikle bazı Arap ülkeleri ile Rusya’nın, müzakerelerde bu bağlantının kurulmasına “şiddetle” karşı çıktığı belirtiliyor. Elektrifikasyonun gerçek bir iklim eylemine dönüşmesi, yenilenebilir enerjiye dayanmasına, enerji verimliliğiyle desteklenmesine ve fosil yakıt kullanımını azaltmasına bağlı.

18 Kasım Çarşamba akşamı, elektrifikasyon taahhüdünü destekleyen ülke sayısının 75’e ulaştığı açıklandı. Ayrıca 94 kurum ve kuruluşun da girişime destek verdiği belirtildi. Ancak yenilenebilir enerjinin girişimde nasıl bir rol oynayacağı hâlâ belirsiz.

Geçen yıl Belém’de kurulması kararlaştırılan Adil Geçiş Mekanizması’na ilişkin ilk müzakere metni beklentilerin çok gerisinde kaldı. Mekanizmanın mevcut çalışmaları ve raporları derlemekle sınırlı bir yapıya indirgenmesi riski var.

İklim finansmanı konusundaki anlaşmazlıklar da sürüyor. İklim krizinin etkilerine en açık ülkelerin finansman ihtiyacı artarken gelişmiş ülkeler kamu finansmanı sağlama sorumluluklarını yerine getirmekten kaçınıyor. Avrupa Birliği’nin uyum finansmanını üç katına çıkarma konusunda ilerlemeyi engellemesi ise endişe yaratıyor.

Climate Action Network (CAN) Europe, Antalya’da Uyum Fonu için açıklanan yeni katkı taahhüdünün yalnızca 50 milyon dolar olduğunu ve bu tutarın 2025 için belirlenen 300 milyon dolarlık kaynak toplama hedefinin çok altında kaldığını açıkladı. Öte yandan, geçen yıl Belém’de gündeme gelen uyum finansmanını üç katına çıkarma hedefinin nasıl hayata geçirileceği tartışılıyor. Gelişmekte olan ülkeler, COP31’de dile getirilen yıllık 120 milyar dolarlık uyum finansmanı hedefine nasıl ulaşılacağını gösteren somut bir uygulama planı istiyor. Ayrıca finansmanın borç yükünü artıran kredilerle değil, hibelerle sağlanmasını talep ediyorlar.

Hafta başında yayımlanan “Çerçeve Karar” taslağı çok tartışıldı. Metinde, COP31’in “enerji sistemlerinde fosil yakıtlardan derhal uzaklaşılması da dahil olmak üzere, fosil yakıtlardan aşamalı çıkış için hızlandırılmış eylem çağrısında bulunduğu” belirtiliyor. Taslakta ayrıca 1,5 °C hedefinin “aşılmasına” ilişkin ifadeler yer alıyor.

19 Kasım’da yayımlanan ikinci çerçeve karar taslağından ise beklenmedik şekilde ilk metindeki fosil yakıtlardan uzaklaşma ve çıkışı hızlandırma çağrıları çıkarıldı. Uyum finansmanını 2035’e kadar en az üç katına çıkarma çağrısı korundu, ancak ilk taslaktaki en az 120 milyar dolarlık hedef yeni metinde yer almadı. COP31 Başkanı Murat Kurum, UNFCCC İcra Sekreteri Simon Stiell ve COP31 Müzakereler Başkanı Chris Bowen’la birlikte yaptığı basın toplantısında BAE’de düzenlenen COP28’de fosil yakıtlardan uzaklaşma kararının zaten alındığını hatırlattı, “Bunu reddetmiyoruz dedi. Ancak hem Kurum hem de Bowen bunun sözünü “adını vererek” etmekten ve metinlere eklemekten etmekten ısrarlı bir şekilde imtina ediyor.

Birleşmiş Milletler Çevre Programı’na (UNEP) göre 1,5 °C sınırının aşılması artık kaçınılmaz. Bilimsel çalışmalar, emisyonların büyük ölçüde azaltılması ve karbonu emen ormanlarla diğer ekosistemlerin korunması hâlinde bu aşımın sınırlandırılabileceğini, hatta tersine çevrilebileceğini gösteriyor. Paris Anlaşması kapsamındaki ilerlemenin beş yılda bir gözden geçirildiği Küresel Durum Değerlendirmesi’nin ikincisi de çarşamba günü COP31’de başladı. Hükümetler, Hükümetlerarası İklim Değişikliği Paneli’nin (IPCC) bir sonraki değerlendirmesinin takvimi ve bütçesi konusunda ise hâlâ anlaşmaya varamadı.

Hafta başında ABD Temsilciler Meclisi’nden 18 kişilik bir heyetin “America Is All In” pavyonunda düzenlediği basın toplantısı da ilgi gördü. Heyet, iklim krizini inkâr eden, ABD’yi Paris Anlaşması’ndan ikinci kez çeken ve Antalya’ya gelmeyen Donald Trump’a rağmen iklim eylemine bağlılığını teyit etti. Heyet adına konuşan Temsilciler Meclisi Üyesi Jared Huffman, seçim sonuçlarının Trump’ın fosil yakıtların hâkim olduğu gelecek tahayyülünün, iklim inkârcılığının ve iklim ve enerji politikalarının açıkça reddedildiğini gösterdiğini söyledi. Huffman, “Bir dahaki sefere COP’a, Temsilciler Meclisi’nin liderliğinde resmi bir kongre heyeti olarak geleceğiz, burada kalacağız” diye konuştu. Geçen hafta da eski ABD Başkan Yardımcısı Al Gore, eski Dışişleri Bakanı ve İklim Özel Temsilcisi John Kerry, ABD başkanlığına aday olması beklenen Kaliforniya Valisi Gavin Newsom ve Senatör Sheldon Whitehouse Antalya’ya gelmişti.

Pazartesi günü “Günün Fosili” ödülü, müzakerelere başkanlık eden Avustralya’ya verildi. Salı günü ise Türkiye bu ödüllerde mansiyon aldı. Türkiye, COP31’in “Uygulama COP’u” olarak hatırlanmasını istiyor. Mansiyonun gerekçesi ise Türkiye’nin Belém-Antalya Mekanizması (BAM) görüşmelerinde ev sahibi rolünden çıkıp mekanizmaya en çok müdahale eden ülke konumuna gelmesiydi.

Birçok büyük ekonominin COP31’e lider düzeyinde katılmaması da EXPO koridorlarında en çok konuşulan konulardan biri. ABD, üst üste ikinci kez COP’a resmî delegasyon göndermedi. Bu yıl da federal yönetimi temsil eden kimse yoktu. Önemli emisyon kaynakları arasında yer alan Çin, Hindistan, Endonezya, Rusya, Almanya, Fransa, İtalya ve İspanya liderleri de Antalya’ya gelmedi. Bu ülkeler müzakere heyetlerini ve ilgili bakanlarını gönderdi. Kanada ve Japonya da üst düzeyde temsil edilmedi.

Üst düzey karar alıcıların zirveye katılmamasının Antalya’dan çıkacak sonuçları etkileyebileceği belirtiliyor.

Halkların İklim Zirvesi sona erdi

EXPO alanında müzakereler sürerken Antalya kent merkezinde 14–18 Kasım tarihlerinde Halkların İklim Zirvesi düzenlendi. 14 Kasım Küresel Eylem Günü’nde yürüyüş ve mitingle başlayan zirve kapsamında Mimar Sinan Kültür Merkezi’nde onlarca toplantı, basın açıklaması, eylem ve etkinlik düzenlendi.

Bildirgede şu talepler yer alıyor:

Fosil yakıtlardan adil, hızlı ve bağlayıcı bir çıkış sağlansın. Atmosferdeki CO₂ yoğunluğunun 350 ppm’e düşürülmesi ilk hedef olarak benimsensin.

Enerji, su, gıda, barınma, sağlık, eğitim ve bakım temel kamusal haklar olarak güvence altına alınsın.

Doğanın hakları tanınsın. Ekokırım ve yeşil ekstraktivizm durdurulsun.

Zehirli pestisitlerin kullanımına son verilsin. Agroekolojik üretim ve gıda egemenliği kamusal olarak desteklensin.

Planlı eskitme kaldırılsın. Üretim, toplumsal ihtiyaçlara ve ekolojik sınırlara göre demokratik biçimde planlansın.

Atıkların üretildikleri ülkelerin dışına ihraç edilmesine son verilsin. Üretim, atık oluşumunu azaltacak biçimde planlansın.

İklim finansmanı tarihsel sorumluluk temelinde sağlansın. Yeterli, kamusal, hibe niteliğinde ve doğrudan erişilebilir olsun.

Ekonomik olmayan kayıp ve zararlar da tanınsın. Ekolojik ve toplumsal onarım güvence altına alınsın.

Gerçek bir adil geçiş için işçiler, sendikalar, kadınlar, köylüler, yerli halklar ve yerel topluluklar söz ve karar sahibi olsun.

Afet öncesinde, sırasında ve sonrasında tüm kamusal haklar korunsun. Afet politikaları toplumsal cinsiyet eşitliğine ve evrensel erişilebilirliğe dayansın.

Bakım toplumsallaştırılsın. Emekçilerin geçim güvencesi ve sağlıklı bir çevrede çalışma hakkı korunsun.

Karbon piyasaları, sahte çözümler ve ekolojik açıdan riskli jeomühendislik uygulamaları gerçek

İklim bilimi şirketlerin ekonomik çıkarlarından bağımsız, şeffaf ve kamusal denetime açık olsun.

Savaş bütçeleri kaldırılsın. Kaynaklar iklim adaletine, barışa ve kamusal hizmetlere aktarılsın.

Bir yanıt yazın

ÖNE ÇIKANLAR