Birleşmiş Milletler İklim Değişikliği Çerçeve Sözleşmesi’nin (UNFCCC) 31. Taraflar Konferansı (COP31) kapsamında 18 sayfalık ve 144 paragraflık taslak karar metni yayımlandı. Taslak çoğunlukla iklim finansmanının artırılması, fosil yakıtlardan çıkış, enerji dönüşümü, 1,5°C hedefi, iklim değişikliğine uyum ve kayıp-zarar mekanizmaları üzerinde duruyor.
Ancak metinde dikkat çeken önemli bir eksiklik var: Hayvanlar.
Taslak karar metninde “animal (hayvan) ” kelimesi hiçbir maddede geçmiyor. Hayvancılık, endüstriyel hayvan üretimi, hayvanların iklim krizinden etkilenmesi ve gıda sistemlerinin dönüşümü de doğrudan ele alınmıyor.
Hayvancılığın iklim üzerindeki etkisi

Metinde hayvanların ve hayvancılık endüstrisinin yaratmış olduğu yıkımın yer almaması önem arz ediyor çünkü Birleşmiş Milletler Gıda ve Tarım Örgütü’nün (FAO) 29 Ekim 2025’te yayımladığı verilere göre global ölçekte tarımsal gıda sistemleri 2023’te yaklaşık 16,5 milyar ton CO₂ eşdeğeri sera gazı emisyonuna neden oldu. Hayvancılık kaynaklı emisyonlar tarımsal gıda sistemleri içindeki en büyük tekil emisyon bileşeniydi.
Bir başka güncel kaynak, FAIRR’ın 15 Eylül 2025 tarihli değerlendirmesi. Burada hayvancılığın küresel sera gazı emisyonlarının %19,6’sına kadar ulaşabildiği belirtiliyor.
Robert Goodland ve Jeff Anhang’ın yazdığı türkçesiyle Hayvancılık ve İklim Değişikliği: İklim Değişikliğinin Başlıca Aktörleri İnekler, Domuzlar ve Tavuklar Olsaydı? isimli çalışma Worldwatch Institute tarafından 2009 yılında yayımlandığında hayvancılık ve hayvansal ürünlerin küresel sera gazı emisyonlarının en az yüzde 51’inden sorumlu olduğunu ileri sürmüştü. Bu oran metodolojik açıdan eleştirilmiş olsa da hayvancılık faaliyetlerinin iklim üzerindeki etkilerinin kapsamına ilişkin tartışmayı gündeme taşımıştı.
COP 31 16 kasım 2026 tarihinde yayımlanan taslak metinden bazı maddeler ve yorumlar
21.madde : 1,5°C’lik sıcaklık aşımının ve bunun üzerindeki her ilave sıcaklık artışının kayıp ve zararları artıracağı, insan ve doğal sistemler üzerinde giderek ağırlaşan, bazı durumlarda geri döndürülemez etkiler yaratacağı belirtiliyor.
Hayvanların maruz kaldığı kayıplar ve yaşam alanlarının tahribatı ayrıca tanımlanmıyor. Dev hayvancılık sektöründe sömürülen hayvanların artan sıcaklıklarla birlikte daha zor koşullara maruz kaldığından bahsedilmiyor.
53. ve 54. madde: İklim değişikliğinin okyanuslar, geçim kaynakları ve biyolojik çeşitlilik üzerindeki etkileri vurgulanıyor. Okyanus temelli iklim çözümlerinin ve bu alanlara yönelik finansman ile teknoloji desteğinin artırılması teşvik ediliyor.
Deniz hayvanlarının yaşamları ve korunma ihtiyaçları, balıkçılığın denizde yarattığı plastik kirlilik, aşırı avlanma, trollerin deniz dip habitatına zarar vermesi gibi konular ele alınmıyor.
55 ve 56. madde : Yerel ve ekosistem temelli uyum, doğa temelli çözümler, ormanların ve doğal ekosistemlerin korunması ve restorasyonu destekleniyor.
Ekosistemlerin korunması konuşulurken bu ekosistemlerde yaşayan hayvanların bireysel yaşamlarına verilen zarardan, sömürüden ve tehlike altındaki türlerin korunmasından bahsedilmiyor.
57. madde : Ormanların karbon yutakları, biyolojik çeşitlilik ve gıda güvenliği açısından önemi vurgulanıyor. Ormansızlaşmanın 2030’a kadar durdurulması hedefleniyor.
Ormanlar korunması gereken karbon depoları olarak tanımlanırken giderek büyüyen hayvancılık sektörünün hayvanları doyurmak için her geçen gün yeni bir tarım arazisi açmak amacıyla ormanlara zarar verdiğinden bahsedilmediği gibi, kesilen ormanlar sebebiyle artık daha az ağacın daha az karbon tutabileceği hesaba hiç bir yerde katılmıyor.
103 ve 104. madde: İklim değişikliği, biyolojik çeşitlilik kaybı, çölleşme ve kara ile okyanusların bozulması birbiriyle bağlantılı küresel krizler olarak ele alınıyor. Çevre sözleşmeleri arasında iş birliği ve eşgüdümün artırılması teşvik ediliyor.
Biyolojik çeşitlilik geniş ve dolayısıyla yüzeysel bir kavram olarak ele alınıyor; hayvanların kendi yaşamları ve hakları bu çerçevede tanımlanmıyor. Hayvanlara dair toplumda kilometre taşı olan Cambridge Üniversitesi ve New York Üniversitesi hayvan bilinci deklarasyonları gündeme gelmiyor.
Özellikle metanın azaltılmasıyla ilgili 51 ve 52. maddeler de dikkat çekici. Metan emisyonlarının azaltılması isteniyor; ancak hayvancılık endüstrisi kaynaklı metan emisyonlarına yönelik açık bir ifade bulunmuyor.
Hayvan bilinci üzerine imzalanan iki deklarasyon
2012’de yayımlanan Cambridge Bilinç Deklarasyonu, insan dışı hayvanlarda bilinçli deneyimle ilişkili nörobiyolojik mekanizmalara dair bilimsel bulguları vurguladı. Memeliler ve kuşların yanı sıra ahtapotlar gibi farklı hayvan gruplarına ilişkin kanıtlar, bilincin yalnızca insanlara özgü bir özellik olarak ele alınamayacağını ortaya koydu.
2024’te New York Üniversitesi’nde yayımlanan New York Hayvan Bilinci Deklarasyonu ise bu tartışmayı daha geniş bir hayvan grubunu kapsayacak şekilde ele aldı. Deklarasyon, memeliler ve kuşlarda bilinçli deneyime ilişkin güçlü bilimsel desteğe dikkat çekerken balıklar, sürüngenler, amfibiler ve bazı omurgasızlar için de bilinçli deneyim olasılığının ciddiye alınması gerektiğini belirtti.
Deklarasyonun temel önerilerinden biri, bir hayvanın bilinçli deneyimler yaşama ihtimali bilimsel açıdan gerçekçi olduğunda, o hayvanı etkileyen kararlarda bu ihtimalin göz ardı edilmemesi gerektiği yönünde.
Bu metinler hayvanları etkileyen politikaların hangi bilimsel bilgiler ve etik değerlendirmeler ışığında oluşturulması gerektiğine ilişkin önemli bir yol açıyor.

Önemli metodolojik not: Bu değerlendirme 16 Kasım 2026 tarihli ilk taslak karar metniyle sınırlı. COP31’in bütün yan etkinliklerini, deklarasyonlarını veya ülkelerin sunduğu diğer belgeleri kapsamıyor. Ayrıca bu metin henüz uzlaşılmış nihai karar değil.





Bir yanıt yazın