_{31 Temmuz 2025, Perşembe}

Fotoğraf: Gilead Sciences

ABD Gıda ve İlaç Dairesi (FDA), HIV’i önleyecek devrim niteliğinde bir ilaca onay verdi. 18 Haziran’da onaylanan “Yeztugo”, yılda sadece iki kez uygulanarak HIV’e karşı koruma sağlıyor. 

HIV aktarımını engellemek için günlük alınması gereken oral ilaçlar mevcut; Truvada ve Descovy gibi ilaçlar, HIV öncesi koruyucu tedavi (PrEP – Pre-Exposure Prophylaxis) alanında uzun süredir kullanılıyor. Ancak bu ilaçların etkinliği, düzenli kullanıma bağlı. Her gün ilaç alma zorunluluğu, özellikle gençler, hareketli yaşam tarzına sahip kişiler veya sağlık hizmetlerine erişimi kısıtlı olanlar için büyük bir zorluk yaratıyordu.

Yeztugo ise bu durumu kökten değiştirecek nitelikte. Lenacapavir adlı etken maddeye sahip bu ilaç, altı ayda bir yapılan bir deri altı enjeksiyonla HIV’e karşı yüksek oranda koruma sağlıyor. Bu sayede günlük ilaç alma zorunluluğu ortadan kalkıyor, tedaviye bağlılık artıyor.

Klinik deneylerde etkileyici sonuçlar

Yeztugo’nun onaylanması, faz 3 klinik deneylerden elde edilen güçlü sonuçlara dayanıyor. Araştırmacılar, ilacın yalnızca biyolojik değil, davranışsal bağlamda da koruyucu etki sağladığını ve tedaviye uyumu dramatik şekilde artırdığını vurguladı. Katılımcılar, enjeksiyon yönteminin “gizlilik, rahatlık ve süreklilik” açısından açık bir avantaj sağladığını belirtti.

Damgalamaya karşı da kazanım

Yeztugo’nun getirdiği en önemli katkılardan biri, HIV ile yaşayanların maruz bırakıldığı damgalama ve ayrımcılığa karşı mücadeleyi güçlendirme potansiyeli taşıyor. 

Erişilebilirlik, ücretsiz sunum ve gizlilik 

Yeztugo’nun gerçekten dönüştürücü bir etkisi olabilmesi için yalnızca bilimsel başarısı değil, herkese eşit şekilde erişilebilir hale getirilmesi de kritik önem taşıyor.

Bu ilacın yalnızca gelir seviyesi yüksek kesimlerin değil, tüm toplumsal sınıfların ve coğrafi bölgelerin erişimine açık olması gerekiyor. Bu nedenle üretim kapasitesinin hızla artırılması, özellikle HIV oranlarının yüksek olduğu bölgelerde ücretsiz veya düşük maliyetli sunulması ve kamu kaynaklarıyla desteklenmesi büyük önem taşıyor. 

Enjeksiyonun uygulanacağı sağlık merkezlerinin hem merkezi hem de kırsal alanlarda yaygınlaştırılması, ulaşım engellerini azaltacak şekilde planlanması da önemli.

Aynı zamanda, uygulama sırasında bireylerin gizliliğini garanti altına alacak mekanizmaların kurulması; özellikle LGBTİ+’ların, gençlerin veya toplumsal baskı gören grupların sağlık hizmetlerinden ayrımcılığa uğramadan, mahremiyet içinde yararlanabilmesini sağlar. 

Yeztugo’nun eşitlikçi bir halk sağlığı aracına dönüşmesi, yalnızca ilacın kendisiyle değil, onun etrafındaki sistemin nasıl kurulduğuyla mümkün olacaktır.