24 Temmuz 2025, Perşembe

Fotoğraf: Avukat Kardelen Ateşci

“Toplumda ‘suça sürüklenen çocuklar mağdurdur’ demek hoş karşılanmasa da gerçek bu… Bu mağduriyeti bazen yoksulluk bazen aile bazen öğretmenleri bazen akranları bazen yetişkinler bazen de doğduğu yer yaratır. Acı ama gerçek.” Bu insani ve hukuki yaklaşımı hatırlattan Av. Kardelen Ateşci sosyal medyada hedef haline getirildi.

Av. Ateşci’nin ifadeleri, linç kültürünün karanlık yüzüyle karşılaştı. Ölüm tehditleri alan Av. Ateşçi’nin kişisel verileri ifşa edildi. 

Diğer yandan son yıllarda Türkiye’de çocukların siyasal gerekçelerle gözaltına alınıp, tutuklandığına sıklıkla tanıklık ediyoruz. Son olarak içinde bulunduğumuz Temmuz ayında 16 yaşında bir çocuk ‘Cumhurbaşkanına hakaret’ ve ‘Halkı kin ve düşmanlığa tahrik’ suçlamasıyla tutuklandı. Benzer şekilde, anayasal hakkını kullandığı için tutuklanan bir diğer çocuğun yaşıysa 17.

Kamuoyunun gözü önünde yaşanan bu olayları ve çocuk hakları ihlallerini Avukat Kardelen Ateşci’ye sorduk. 

İstanbul Barosu Çocuk Hakları Merkezi(ÇHM) Başkanı Avukat Kardelen Ateşci, ÇHM olarak hazırladıkları 22-28 Mart tarihlerini kapsayan “Toplumsal Olaylarda Çocuk Hak İhlalleri Gözlem Raporu” bağlamında yaşanan hak ihlallerini değerlendirdi. 

“Toplumsal Olaylarda Çocuk Hak İhlalleri Gözlem Raporu”nda altı gün içinde 26 çocuk hakkı ihlali görüyoruz. Bu münferit bir durum mu?

İstanbul Barosu Çocuk Hakları Merkezi tarafından hazırlanan 22-28 Mart Toplumsal Olaylar Çocuk Hak İhlali Gözlem Raporu, sınırlı bir zaman dilimini kapsamasına rağmen, Türkiye’deki çocuk hakları pratiğine dair son derece çarpıcı ve endişe verici bir tabloyu gözler önüne seriyor. 

Özellikle İstanbul gibi büyük bir metropolde, altı gün içinde 26 çocukla ilgili hak ihlali tespiti yapılmış olması, bu durumun münferit değil, yapısal bir sorunun parçası olduğuna işaret ediyor. 

Yaşadıkları ihlaller neler?

Raporda belirtilen hususlar örneğin; çocukların yakalanması, gözaltına alınmaları, yetişkinlerle birlikte tutulmaları, uzun süre gözaltında kalmaları, kelepçele takılması ve tüm bunların ardından adli kontrol hükümlerine maruz kalmaları  çocuk haklarına ilişkin ulusal ve uluslararası normların açıkça ihlali niteliğinde. Bu durum, aynı zamanda bir hak ihlali zinciri. Buradaki her bir aşama, çocukların haklarının katmanlı ve sistematik biçimde ihlal edildiğini gösteriyor. 

Yine bu rapor, çocukların toplumsal olaylar sırasında yaşadığı hak ihlallerini görünür kılarak, yalnızca bir belge değil, aynı zamanda bir hesap verilebilirlik çağrısı işlevi de görüyor. Çünkü çocuklar, çoğu zaman bu tür olaylar içinde ‘görünmeyenler’ olarak kalıyor. Çocukların güvenlik güçleriyle, adli sistemle karşı karşıya gelmesi ve bu karşılaşmaların, onların bedensel ve zihinsel bütünlüklerini tehdit eder şekilde yaşanması, devletin “çocuğun üstün yararı” ilkesine bakış açısını da ortaya koyuyor.

“Çocuklara yönelik her türlü hak ihlali yalnızca bireysel bir mağduriyet yaratmaz”

Siyasi gerekçelerle tutuklanan çocuklar gözaltında, hastane sürecinde, mahkeme salonlarında ve geçici koğuşlarda ne yaşıyorlar?

Bu süreçte 18 yaş altındaki çocuklarla doğrudan temas halindeydim. Onların yaşadıklarına birebir tanıklık ettim. Belki de en doğrusu, bu çocukların yaşadıklarını kendi seslerinden duyurmaktır. Çünkü yaşadığı hak ihlalini, duygularını, korkularını ve çaresizliğini en iyi kendisi anlatabilir. 

Ancak altını çizmem gereken bir husus var, bir çocuğun doğrudan hukuka aykırı işlemlere maruz kalması yalnızca o çocuğun travmatize olması anlamına gelmez. Bu duruma tanıklık eden, duyan, aynı koşullarda bulunan diğer çocuklar için de ciddi bir psikolojik tehdit ve kaygı yaratır. Çocukların maruz kaldığı gözaltılar, kötü muamele, kelepçelenme gibi uygulamalar sadece fiziksel değil, aynı zamanda ruhsal bütünlüklerine yönelik derin bir hak ihlali. 

Bu ihlaller çocukların geleceğini nasıl etkiler?

Bu tür deneyimler, çocuklarda yalnızca o anın değil, geleceğe dair temel inançların, özellikle de adalet duygusunun sarsılmasına yol açar. Oysa demokratik bir hukuk devletinde, bir çocuğun en çok güveneceği şey, haklarını özgürce kullanabileceğine ve adaletin onu koruyacağına dair inanç olmalı. Ne yazık ki bu inanç, henüz hayatın başında olan biri için yıkıma uğradığında, sadece bireysel bir travmadan değil, toplumsal bir çöküş riskinden de söz etmemiz gerekir. Çünkü adaletin ve hakkın korunmadığı bir sistemde çocuklar kendilerini güvende hissetmezler. 

Bu durum, onların gelişimini, topluma olan bağlılıklarını ve ileride adalet kavramına olan yaklaşımlarını doğrudan etkiler. Bu nedenle, çocuklara yönelik her türlü hak ihlali yalnızca bireysel bir mağduriyet yaratmakla kalmaz; aynı zamanda hukukun koruyucu işlevine, adalet anlayışına ve devletin çocuklarla ilgili sorumluluklarındaki güveni zedeler. 

Düşüncesini açıklayan çocuklara da ceza veriliyor…

Çocukların kendilerini ifade etme hakkı, Birleşmiş Milletler Çocuk Hakları Sözleşmesi başta olmak üzere pek çok uluslararası belgeyle teminat altına alınıyor. Bu hak yalnızca bir düşüncenin ya da görüşün seslendirilmesinden ibaret değil; aynı zamanda çocukların içinde bulundukları toplumu, ilişkileri ve çevrelerini anlamlandırabilmeleri açısından da hayati öneme sahip. Çünkü çocukların, toplumda karşılaştıkları sorunları, endişeleri ya da eleştirileri dile getirebilmeleri; demokratik yapının işleyebilmesi ve hukukun üstünlüğünün korunabilmesi açısından hem gerekli hem de yaşamsal. Bu bağlamda, ifade özgürlüğünün cezalandırılması, yalnızca bireysel bir hak ihlali değil, aynı zamanda ciddi bir hukuki ve etik sorun anlamına gelir. Nitekim, çocuğun kullandığı ifadeler toplumun bazı kesimleri tarafından rahatsız edici ya da uygunsuz bulunabilir. Ancak demokratik bir toplumda, bu tür ifadelerin korunması, çocukların kendilerini özgürce ifade etme hakkının özünü oluşturur. 

Zira ifade özgürlüğü, yalnızca toplumda yaygın olan, çoğunluk tarafından kabul gören düşünceleri değil; aynı zamanda marjinal, azınlıkta kalan ve hatta kimi zaman rahatsız edici bulunan görüşleri de kapsar. Dolayısıyla, çocukların yalnızca ifade ettikleri düşünceler nedeniyle cezai yaptırımlara maruz bırakılması, ifade özgürlüğünün açık bir ihlali. Ve bu tür uygulamalar, çocukların gelişim hakkını zedelediği gibi, hukuka ve adalet sistemine duyulan güveni de uzun vadede, ciddi biçimde sarsar.

“Çocuklara kelepçe takılması yasak ama…”

Resmi kurum hesabında iki gencin ters kelepçelendikleri bir video paylaşıldı.  Çocuk hakları bağlamında kelepçe uygulamasını nasıl değerlendiriyorsunuz?

Çocuklara kelepçe takılması hem ulusal mevzuat hem de uluslararası sözleşmelerle açıkça yasaklanıyor. Buna rağmen, özellikle gözaltı ve nakil süreçlerinde kelepçenin kullanılması, hukukun çocuk lehine işletilmediğinin açık bir göstergesi. 

Yasaklara rağmen çocuklara kelepçe takılması sadece mevzuatın ihlali olmakla kalmıyor; aynı zamanda çocukların fiziksel ve psikolojik bütünlüğünü de zedeliyor. Özellikle keyfi veya caydırıcı amaçlarla uygulanan kelepçe kullanımı, çocuğun üstün yararı ilkesinin ihlali ve çocuk haklarına açıkça aykırılık teşkil ediyor. Bu nedenle, çocuklara yönelik kolluk işlemleri cezalandırma anlayışıyla değil; koruma, onarıcı adalet ve çocuk hakları odaklı bir yaklaşımla yürütülmeli. Aksi takdirde, devletin çocukla kurması gereken güven ilişkisi en baştan zedeleniyor.

Bir yanıt yazın

ÖNE ÇIKANLAR