Türkiye’de Muzır Neşriyat Kurulu 2018’den 2024’e dek toplam kırk üç kitap hakkında “muzır neşriyat” kararı aldı. Kitaplar poşete girdi, çocuklara satışı yasaklandı. Peki, “muzır” kitaplardan korunan çocukları cinayetlerden, önlenebilir olaylardan ve ihmallerden kim koruyamadı? Ilgın Çavlan yazdı.

Görsel, Ray Bradbury’nin Fahrenheit 451 romanından ilhamla canva-yapay zeka teknolojisiyle üretildi:

Bazı yayınlar neden muzır ilan edilir? Kimler karar verir çocukların bir kitaptan korunması gerektiğine?

Bu soruların cevapları, 1927 yılında düzenlenen, 2 Temmuz 2018’de yapılan değişikliklerle son beş yılda kırk üç kitabı muzır ilan eden “Küçükleri Muzır Neşriyattan Koruma Kanunu”nda* yer alıyor. Küçükleri Muzır Neşriyattan Koruma Kanunu‘nun yıl dönümünde adımızı da aldığımız muzır neşriyatlara bir bakalım :

2018’de çıkarılan KHK kapsamında bu kanunu uygulama görevi Aile ve Sosyal Politikalar Bakanlığı ile Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı’nın birleştirilmesiyle oluşan Aile, Çalışma ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı’na verildi. 

Yeni kurulla 2018 Temmuz’dan 2024 Şubat’a kadar geçen sürede toplam kırk üç kitap hakkında “muzır neşriyat” kararı aldı. 

Muzır kitaplara ne olur?

Bir kitap için muzır neşriyat kararı verilirse ilgili kitabın ön kapağında herkesin kolayca görüp okuyabileceği şekil ve büyüklükte “küçüklere zararlıdır” ibaresi yer almak zorunda. Kapakta bu ibare dışında hiçbir yazı ve resim bulunamaz.  

Bu kitaplar dükkanlarda, camekanlarda ve benzeri yerlerde teşhir edilemez. Sadece 18 yaşından büyük olanlara içi görülmeyen zarf veya poşet içinde satılabilir.

Tebrikler çocukları korudunuz!

Peki, çocukları hangi kitaplardan korudular?

Son iki seneye birlikte bakalım. 

Türkiye Yayıncılar Birliği’nin her yıl yayınladığı Yayınlama Özgürlüğü Raporu göre 2023 yılında Küçükleri Muzır Neşriyattan Koruma Kurulu dört kitap için muzır kararı aldı. Bu kitaplar sırasıyla, Epsilon Yayınevi’nden çıkan, Jeanette Winterson’ın yazdığı, Pınar Kür’ün çevirdiği “Vişnenin Cinsiyeti”, Yapı Kredi Yayınları’nın bastığı  Ahmet Ümit’in yazıp, çizer İsmail Gülgeç’in resimlediği  “Başkomser Nevzat Tapınak Fahişeleri”, Güldünya Yayınları’ndan çıkan Christine Baldacchino’nun yazdığı Deniz Özülke’nin çevirdiği, Isabelle Malenfant’ın resimlediği “Morris Micklewhite ve Turuncu Elbise” ve son olarak da, Sel Yayıncılık’tan çıkan, Kathy Acker’in yazdığı Süha Sertabiboğlu’nun çevirdiği “Lisede Kan ve Cesaret”.

Çocukları Muzır Neşriyattan Koruma Kurulu’nun 24 Şubat’ta düzenlenen 2024 yılı ilk toplantısında da üç yeni kitaba muzır kararı verildi.

Bu üç kitap şunlar oldu: Beta Kids Yayınları’ndan çıkan Alex Hirsch’ün yazdığı ve Derya Dinç’in Türkçe çevirdiği  “Disney Esrarengiz Kasaba Günlük 3”, Eksik Parça Yayınları’ndan, Ben Brooks’un yazdığı, Sabire Pınar Acar’ın çevirdiği “Farklı Olmaya Cesaret Eden Erkek Çocuklarına Hikayeler” ile , Yakamoz Çocuk Yayınları’ndan çıkan Colleen Rowan Kosinski’nin yazdığı Özge Ceren Hacıosmanoğlu’nun çevirdiği “Yaramaz Evin Yeni Misafirleri” .

Son bir soru? 

Türkiye ve dünya edebiyatındaki önemli eserlerden çocukları “korumayı” başaran muzır kurulu çocukları kimlerden koruyamadı?

İşçi Sağlığı ve İş Güvenliği Meclisi’nin (İSİG), 2013-2023 yılları arasını kapsayan ‘Çocuk İş Cinayetleri’ raporuna göre son 10 yılda 14 yaş ve altı “234”, 15-17 yaş arası ise “437” çocuk olmak üzere toplamda 671 çocuk işçinin hayatını kaybetti.

FİSA Çocuk Hakları Merkezi’nin raporu ise 2023 yılında Türkiye’de önlenebilir sebepler le en az 2107 çocuk yaşamını yitirdi.

Bu rapor başka bir gerçeği daha ortaya çıkarıyor: Çocukları edebiyattan “koruyan” kamu kurumlarında ya da kamu görevlileri bizzat yaptıkları ya da ihmal ederek yapmadıkları nedenlerle en az 22 çocuğun ölmesine sebep oldu!

Özetle edebiyat poşette ama çocuklar hayatta değil!

*İlk düzenleme 1927 yılında 1117 Sayılı Küçükleri Muzır Neşriyattan Koruma Kanunu. 2 Temmuz 2018 tarih ve 703 sayılı Kanun Hükmünde Kararname’nin (KHK) 38’inci maddesi doğrultusunda kanun değiştiriliyor.