Türkiye’de farklı sektörlerden gelen haberler, çalışma yaşamındaki ekonomik baskının boyutlarını ve zamanında alınan ekonomik kararların yanlışlığını ortaya koyuyor. Fabrikalar kapanıyor, üretim başka ülkelere veya tesislere taşınıyor, şirketler istihdamı azaltıyor. Üretimin sürdüğü işyerlerinde de ücretler, yan haklar ve çalışma koşulları tartışma konusu oluyor.

Bu gelişmelerin her biri farklı şirket kararlarına ve sektörel koşullara dayanıyor. Ortaya çıkan sonuç açıkça gösteriyor ki ekonomik belirsizlik ve maliyet baskısının yarattığı yük son tahlilde işçinin omuzlarında kalıyor.

Fabrikalar kapanıyor, işçiler işlerini kaybediyor

Bursa’da Bosch fabrikasında yaklaşık 300 çalışanın işine son verildi. Şirket, Mayıs 2026’da açıkladığı küçülme planında Türkiye’deki üretim tesislerinde 2027 sonuna kadar yaklaşık 1.150 mavi yakalı, 2030’a kadar ise 250 beyaz yakalı çalışanla yollarını ayırmayı öngördüğünü duyurmuştu.

Kayseri’de 1953’ten bu yana denim kumaş üreten Orta Anadolu da üretim faaliyetlerini sonlandırdı. Şirket, Eylül’de üretimi durdurdu ve 12 Ekim 2026 itibarıyla tüm üretim tesislerini kapattı. Küresel talepteki zayıflama, artan işletme ve finansman maliyetleri ile değişen ticaret koşulları şirketin kapanış gerekçeleri arasında gösterildi. Tesislerin kapanmasıyla çalışanların iş sözleşmeleri de sona erdi.

Gebze’de Alarko Carrier, Carrier markalı ürünlerin üretimini Şubat 2027 sonuna kadar durdurma kararı aldı. Toplam 183 kişinin iş sözleşmesi kademeli olarak feshedilecek. İlçede üretim yapan Bayer de bitki koruma ürünleri tesisini 2027 yılı sonunda kapatacağını açıkladı. Tesiste çalışan 55 kişi bu karardan etkilenecek.

Bolu’daki Arçelik fabrikasında da işten çıkarmalar ve kapasite azaltımı iddiaları gündeme geldi. Yerel basında yaklaşık 40 işçinin işten çıkarıldığı, fabrikanın kapasitesinin yüzde 30 azaltılabileceği ve yıl sonuna kadar işten çıkarılacak kişi sayısının 700’e ulaşabileceği öne sürüldü.

İşten çıkarmadan ücret kaybına: Çalışma koşulları da değişiyor

Türk Hava Yolları’nda (THY) gündeme gelen kokpit ve kabin ekibi maaşlarına yönelik yeni ücretlendirme modeli, çalışanların toplam gelirlerinde düşüş yaşanacağını gösteriyor.

Hava Sen’in değerlendirmelerine ve basına yansıyan çalışan hesaplamalarına göre yeni sistemin bazı kokpit ve kabin personelinin gelirlerinde yüzde 10 ila 20 arasında kayba yol açabileceği öne sürülüyor.

Çanakkale’deki Dardanel fabrikasında çalışan işçiler, ücret ödemelerinin yaklaşık iki yıldır düzensiz olduğunu, Eylül 2026’dan itibaren maaşlarını alamadıklarını ve haklarını talep edenlerin işten çıkarılmakla tehdit edildiğini söylüyor. soL Haber‘e konuşan işçiler, geciken ücretler nedeniyle kira ve faturalarını ödemekte zorlandıklarını, ailelerinin temel ihtiyaçlarını karşılamakta güçlük çektiklerini aktardı.

Ekonomik kararların sorumluluğunu kim üstleniyor?

Ekonomik kararların sonuçları toplumun farklı kesimlerini farklı biçimlerde etkiliyor. Üretim tesislerinin kapatılması, istihdamın azaltılması veya ücretlerin düşürülmesi şirketler açısından maliyet ve verimlilik kararları olarak açıklanabilir. Ancak bu kararların işçiler, aileleri, yerel ekonomiler ve toplumun bütünü üzerindeki etkileri de sorgulanmalı. Ekonomik politikaları belirleyen ve uygulayan karar vericiler, aldıkları kararların sonuçları konusunda hesap verebilir olmalı. Ekonomik başarı sadece büyüme, enflasyon veya şirket kârlılığı gibi göstergelerle ölçülemez; insanların yaşam standartları, iş güvencesi ve gelir dağılımı da bu değerlendirmenin parçasıdır.

Bu nedenle ekonomi alanında çalışan uzmanların bu süreçlere ilişkin değerlendirmelerine de bakıyoruz. Nobel Ekonomi Ödülü sahibi Joseph Stiglitz, The Price of Inequality (Eşitsizliğin Bedeli, 2012) adlı kitabında ekonomik eşitsizliğin kaçınılmaz piyasa koşullarının değil, büyük ölçüde politik tercihlerin sonucu olduğunu savunuyor. Stiglitz’in ifadesiyle: “Eşitsizlik, ekonomik güçlerin kaçınılmaz bir sonucu değildir; politikalar tarafından yaratılır.”

Aynı yazıda Stiglitz, ekonomik gerilemenin ardından yaşam standartlarını kalıcı biçimde düşürmeye uyum sağlamak zorunda bırakılanların toplumun çoğunluğu olduğunu vurguluyor: “Görünüşe göre kalıcı olarak daha düşük bir yaşam standardına uyum sağlamak zorunda olanlar yalnızca bazı insanlar. Ne yazık ki bu insanlar toplumun çoğunluğunu oluşturuyor.”