Antalya’da 9 Kasım’da başlayan Birleşmiş Milletler İklim Değişikliği Çerçeve Sözleşmesi Taraflar Konferansı’nın 31’incisi; bilinen ismiyle COP31’in zirveler tarihine gidilemeyen ve dönülemeyen toplantı olarak geçecek gibi görünüyor.

Hemen ilk günden başlayan ağır trafik sıkışıklığı yüzünden devasa COP alanına giriş ve çıkışlar saatler almıştı. İkinci gün düzelir umuduyla ve temkinli bir iyimserlikle daha erken; saat 06.00 civarı kaldığımız mekandan çıkmak istedik.  Ancak bu girişimimiz de tam dört saat süren bir eziyetle sonuçlandı. EXPO’ya vardığımızda saat 10’u geçiyordu ve izlemek istediğimiz çok sayıda paneli ve etkinliği çoktan kaçırmış ve şimdiden yorulmuştuk bile. Sadece gazeteciler değil, panelistlerin de katılacakları pek çok etkinliği kaçırdığını daha sonra öğrendik.

Antalya kilit. Antalyalılar mutsuz ve öfkeli. Ne onlar işlerine güçlerine gidebiliyor ne de biz; COP ahalisi zirve mekanına. Zira tüm yollar gündelik, hatta saatlik bazen dakikalık kararlarla kapatılıyor. Herhangi bir ön uyarı da yapılmıyor. Kilometrelerce kilitlenmiş trafikte güç bela, dura kalka yol aldıktan sonra kente civar illerden yığılan ve bizim gibi “yabancı” olan polis memurları birden karşınıza çıkıyor ve duruma göre otoyolun ya da kaçmaya çalıştığınız köy yolunun kapatıldığını, aynı trafikte milim milim kilometrelerce geriye gidip kentin çeperlerini dolaşmanızı talep ediyor. Onlar da mutsuz. Birkaç metre aralarla otoyol kenarlarında, köy yollarında, bu mevsimde alışılmadık Antalya soğuğunda öylece bekleyip gelene geçene dert anlatmaya çalışıyorlar.

Meslektaşlarımız, tramvay ve zirve için konan shuttlera da yoğun kalabalıktan dolayı binebilmenin epey mücadele istediğini anlattı. İkinci gün aşırı yoğunluktan birkaç saatliğine çalışmadıklarını da öğrendik. Bu karmaşadan en çok etkilenenler ise kent ahalisininin ardından yabancı gazeteciler ve misafirler oldu. Onlara bilgi verilmediği ve anonslar Türkçe yapıldığı için şaşkın biçimde kalabalık Türk kafilelerini izleyerek alana varmaya ya da ayrılmaya çalışıp zirvenin yanı sıra bu alışılmadık trafik kabusunu fotoğraflayıp haberlerine yansıttıklarını gördük.

Hak yememek için COP alanının içinin iyi düzenlenmiş olduğunu not etmek gerek. Açık havalar oldukça iyi tasarlanmış; çok uzun yürüme mesafeleri yok ve lojistiği de iyi düzenlenmiş.

Zirvenin ilk iki gününün bilançosuna bakalım…

9 Kasım Pazartesi zirvenin açılışına yaklaşık 200 ülkenin temsilcisi katıldı. Trump yönetimi herhangi bir temsilci göndermedi ve Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanı, COP Başkanı Murat Kurum da ev sahibi olarak İsrail’i davet etmediklerini, bu yüzden de temsilci bulundurmadıklarını söyledi.

Açılış töreninden hemen önce gece geç saatlere kadar müzakere gündeminin tartışıldığını öğrendik. Gece Rusya, Afrika Grubu ve dağ ülkeleri grubunun önerilerinin kabul edilmediğini; Türkiye ve Avustralya’nın toplantı öncesinde belirledikleri taslak gündemin olduğu gibi kabul edildiğini gördük. Bu nedenle de zirve birkaç saat geç başladı.

Açılış töreninde Kurum “başkanlık tokmağını” bir önceki COP’un başkanı Andre Correa do Lago’dan devraldı. Murat Kurum, açılışı yaptıktan hemen sonra müzakereleri mevkidaşı Avustralya Çevre ve Enerji Bakanı Chris Boxen’a devretti.

Türkiye, Avustralya, Brezilya ve Azerbaycan’ın COP başkanlıklarının hazırladığı “Belém Mission to 1.5” raporu, COP31 Başkanlığı’nın resmî bültenine göre zirveden bir gün önce yayımlandı. Açılış gününde yayımlanan rapor ise DMÖ’nün (WMO) “İklim Durumu 2026 Güncellemesi” oldu. Rapora göre son 12 yılın her biri kayıtlardaki en sıcak yıllar arasında, son dört yıl ise ilk dört sırada yer alıyor. Örgüt, bu sene sıcaklıkların sanayi öncesi döneme göre 1,47 derece fazla olduğunu ve muhtemelen El Niño’nun etkisiyle bunun yıl sonuna kadar daha da artacağını, yani büyük ihtimalle 1,5 dereceyi geçeceğini açıkladı. Bu da aslında atılması gereken adımların ne kadar kritik olduğunu gösteriyor.

Açılış konuşması yapan Kurum, iklim “eylemine” ve “uygulamaya” vurgu yaptı; “Dünya ortak bir geleceği paylaşacaksa, o geleceğin sorumluluğunu da birlikte taşıyacaktır” dedi. Ancak açılış konuşmalarında hiç kimse 1.5 C’nin aşılmış olduğuna dair rapora referans vermedi, böyle bir şey olmamış gibi davrandı.

İlk günün gündemi gıda, tarım ve sağlık idi. BM İklim Direktörü Simon Stiell, hiçbir sağlık sisteminin sürekli ısınan bir dünyaya karşı dirençli hale getirilemeyeceğini söylerken, Dünya Sağlık Örgütü (DSÖ) Genel Direktörü Dr. Tedros Adhanom Ghebreyesus sağlığın müzakere metnine girmesini ve iklim finansmanında açık bir uygunluk alanı olmasını istedi.

Aralarında Almanya, İspanya ve İngiltere’nin de bulunduğu 20 ülke, hızlı emisyon kesintisi, fosil yakıtlardan geçiş ve daha fazla iklim finansmanı çağrısı yaparken, geri dönüşü olmayan zararlar konusunda uyardı.

Kadın çiftçiler diyaloğunda IFAD ve Tarım Bakanlığı “The Unfunded Half” raporunu tanıttı. Genç çiftçiler diyaloğunda “Antalya Gençlik Eylem Çağrısı” duyuruldu.

UNFCCC, “Yearbook of Global Climate Action 2026″yı yayımladı. UNFCCC belgelerine BAE Adil Geçiş İş Programı’nın gözden geçirilmesine dair sentez raporu (FCCC/SB/2026/6) eklendi.

Bakan Kurum, Yeşil Alan’ın açılışında ise küresel iklim siyaseti, iklim teknolojileri, sıfır atık uygulamaları, afet tecrübelerini ve sanat etkinliklerini eylem gündemini duyurdu.

Diğer yandan Greenpeace, kritik eşik olan 1,5 dereceyi vurgulayan bir eylem gerçekleştirdi. Eylemde, “Şimdi harekete geçin, fosil yakıtları sonlandırın” çağrısı vurgulandı.

İsveçli iklim aktivisti Greta Thunberg de ilk gün COP alanındaydı ve zirveyi takip edeceğini söyledi.

Günün fosili Yeni Zelanda oldu.

İkinci günün ana gündemi enerji ve elektrifikasyon olarak belirlenmişti.

Güne, Türkiye Cumhuriyeti’nin kurucusu Mustafa Kemal Atatürk’ün vefatının 88. yılı dolayısıyla düzenlenen anma töreniyle başlandı. Saat 09.05’te alanda sirenlerin çalmasıyla birlikte yerli ve yabancı delegeler saygı duruşunda bulundu; tören kapsamında konferans yerleşkesindeki Türk ve BM bayrakları yarıya indirildi, “COP31 Barış Yolu”ndaki Atatürk portresine karanfiller bırakıldı.

COP31 Başkanlığı ile Avrupa Birliği ortaklığında ilk kez “Elektrifikasyon Forumu” yapıldı. Burada 2035 yılına kadar küresel elektrik kullanım payının yüzde 35’e çıkarılmasını hedefleyen “35 by 35” (35’e 35) eylem planı ve taahhütleri tartışıldı.

Uluslararası Enerji Ajansı (UEA/IEA) tarafından COP31 Başkanlığı’nın talebi üzerine hazırlanan özel rapor zirvede açıklandı. Rapora göre, bugün yüzde 23 seviyesinde olan küresel nihai enerji tüketimindeki elektriğin payının, doğru politikalarla 2035’e kadar yüzde 33 seviyesine ulaşabileceği ve yüzde 35 hedefine son derece yakın olduğu belirtildi.

UEA Başkanı Dr. Fatih Birol ve Avustralya İklim Değişikliği ve Enerji Bakanı Chris Bowen, temiz enerji odaklı elektrikleşmenin küresel enerji güvenliği ve maliyet kontrolü açısından kritik rol oynadığını vurguladı.

BM Kadın (UN Women) 10 Kasım oturumları kapsamında yeni verilerini paylaştı. İklim krizinin etkilerinin cinsiyet eşitliğine yansımalarına dikkat çekilen raporda, mevcut iklim eğilimlerinin 2050 yılına kadar 141 milyon kadını daha aşırı yoksulluğa sürükleyebileceğine işaret edildi.


Trafik çilesi sürdü. Antalya Valiliği, D-400 karayolundaki trafiği rahatlatmak amacıyla kentteki 7 ilçede kamu personeline idari izin verilmesi gibi tedbirlerin açıklandığını bildirdi.

COP30’a başkanlık eden Brezilya, fosil yakıtlardan çıkış için küresel yol haritasını resmen sundu. COP30 Başkanı André Corrêa do Lago’nun modere ettiği toplantı büyük ilgi gördü ve konuşması ayakta alkışlarla bölündü.

BM Genel Sekreteri António Guterres, 2021-2024 yılları arasında ABD’nin iklim özel temsilcisi olan eski Dışişleri Bakanı John Kerry, BM İklim Değişikliği Çerçeve Sözleşmesi (BMİDÇS) İcra Sekreteri Simon Stiell, COP26 Başkanı Alok Sharma gibi önemli isimlerin yer aldığı toplantıda Türkiye ve Avustralya’nın konuyu ileri taşıma konusunda sorumluluğu olduğu ifade edildi.

Guterres, “Dünyaya, Dubai’de verilen fosil yakıtlardan uzaklaşma taahhüdüne inanmaları için bir neden sunmalıyız,’’ derken, Stiell, ‘‘Dubai yön verdi, Belem ivme kazandırdı, Antalya uygulamayı mutlaka hızlandırmalı. Bu yol haritası, bunu başarmamıza yardımcı olabilir’’ diye konuştu.

Kurum ise fosil yakıtların ülkelere zarar verdiğini ve dönüşmeyenin geri kalacağını ifade etti. Ancak Türkiye’nin fosil yakıtlardan çıkışı ile ilgili kendisine sorulan sorulara yanıt olarak; 2030 ve 2053 hedeflerini gösterdiğini anlattı; bu hedeflerin gerçekleşmesi halinde “sorunun çözüleceğini” ifade etti.

Kurum; Bowen ve Stiell ile düzenlediği ortak basın toplantısında da 1.5 C hedefinden asla vazgeçemeyeceklerini belirtti; “Bu eşiğin kısa süreliğine aşılması bile geri döndürülemeyecek kayıp ve hasarlara yol açabilir. Görevimiz sıcaklık artışını sınırlandırmak, olası bir aşımın düzeyini ve süresini en aza indirmek ve yeniden bu eşiğin altına dönmek için gereken adımları hızlı bir şekilde atmaktır’’ diye konuştu.

İçeride bunlar yaşanırken, Brezilya’da düzenlenen COP30’da temelleri atılan Belem Antalya Mekanizması’na (BAM) atıf yapan iklim aktivistlerinin yaptığı eylemde, fosil yakıtları destekleyen ülkelere “shame on you” (size yazıklar olsun) diyerek seslendiler.

Günün fosili olarak çok sayıda ülke duyuruldu: Almanya, Fransa, İtalya, Danimarka, İsviçre, İrlanda, Hollanda, Kanada ve Japonya.

Devamı gelecek…