Türk Dil Kurumu (TDK) aileyi, “Evlilik ve kan bağına dayanan karı, koca, çocuklar, kardeşler arasındaki ilişkilerin oluşturduğu toplum içindeki en küçük birlik” şeklinde tanımlıyor.
4721 sayılı Türk Medeni Kanunu’da (TMK) ise ailenin tek, açık ve kapsayıcı bir yasal tanımı olmamasına rağmen AKP iktidarının söylem, politika ve uygulamaları bekar anneleri, çocuksuz çiftleri ve LGBTİ+ların kurduğu aileleri kapsamıyor.
Bahsini ettiğimiz politika ve uygulamalardan biri 2025 yılı itibariyle Cumhurbaşkanı Erdoğan’ın açıklamasıyla ilan edilen Aile Yılı.
Erdoğan, önümüzde 10 yılın “Aile ve Nüfus 10 Yılı” olacağı duyurarak bu kapsamda gençlerin evlenip çocuk yapmaları için kredi teşvikleri çıkardı, kadınlara evden çalışma fırsatı adı altında çocuk bakımı ve ev içi emeğin esas sorumluluğunu kadınlara yükleyen geleneksel toplumsal cinsiyet rollerini pekiştiren düzenlemeleri hayata geçirdi.
LGBTİ+ var oluşunu ailenin kurulması, genişlemesi önündeki engel olduğunu ileri süren Erdoğan, yaptığı açıklamalarda LGBTİ+’lığı “koçbaşı” olarak tanımladı. LGBTİ+ları ise, “sapkın, sapık, ahlaksız, dış mihrak, foncu” gibi söylemlerle düşmanlaştırdı.
LGBTİ+ları halktan saymayan, öteki olarak kodlayan söylem ve politikalar, sağlık, barınma, eğitim ve hatta fiziksel özgürlüklerine saldırıyor. Görmezden gelinen, yok edilmeye çalışılan ise yaşamın ta kendisi.
Nefret politikasının dili
2025 yılı Aile Yılı ilan edilmesinin ardından bir yıl boyunca resmi kurumların açıklamalarını hatırladığımızda bu tablo oldukça netleşiyor.
| Grup | Tarih ve kaynak | Söylemdeki çerçeve |
|---|---|---|
| LGBTİ+lar | 6 Ocak — Cumhurbaşkanlığı açıklaması | LGBTİ+’lar, ailenin varlığına yönelik ciddi bir tehdit olarak sunuluyor. |
| Gençler | 13 Ocak — Aile Yılı tanıtım programı | Gençler evlilik, aile kurmaya yönelik kredi desteği üzerinden ele alınıyor. |
| Kadınlar | 13 Ocak — Aile Yılı tanıtım programı | Kadınların çalışma hayatı ile ev hayatını “uzlaştırmaya” yönelik esnek ve uzaktan çalışma modellerinden söz ediliyor; doğum yardımları açıklanıyor. |
| Kadınlar ve anneler | 12 Mart — Cumhurbaşkanlığı açıklaması | İlk anne olma yaşının yükselmesi, doğurganlık ve nüfus politikaları bağlamında ele alınıyor. |
| Bekarlar ve evlenmemiş kişiler | 7 Ocak — Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı | Hiç evlenmeyenlerin sayısındaki artış, aileyi güçlendirme gereksinimiyle birlikte anılıyor. |
| Yalnız yaşayanlar | 7 Ocak — Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı | Yalnız yaşayan bireylerin sayısındaki artış, aile yapısındaki dönüşümün göstergelerinden biri olarak sunuluyor. |
| Çocuksuz çiftler | 3 Mayıs — Anadolu Ajansı, DMM açıklaması | Evli ama çocuksuz çiftlerin Aile Yılı projelerinde aile sayılmadığı iddiası ele alınıyor; DMM iddiayı reddediyor. |
| Boşanmış kadınlar | 7 Ocak — Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı | Boşanma artışı istatistiksel bir aile yapısı değişikliği olarak anılıyor; boşanmış kadınların deneyimleri ayrıca ele alınmıyor. |
Yalnızca resmi kurumların açıklamalarıyla kalmıyor elbette, çeşitli medya araçlarıyla, makbul olan sanatçıların söylemleriyle, özellikle de ekonomik krize çözüm olarak insanları umutlandıran, vaat veren kredi “müjdeleriyle” de meşruiyet ve propaganda çalışmaları sürüyor. 2025 yılı boyunca Aile Yılı hakkında haberleri incelediğimizde ise ortaya çıkan tablo şu:
| Tarih | Kaynak | Haber başlığı / konusu | Söylemsel çerçeve | Çıkarım |
| 6–13 Ocak 2025 | TRT Haber | Cumhurbaşkanı Erdoğan duyurdu: 2025 Aile Yılı ilan edildi | Ailenin toplumsal önemi | Ailenin kamusal politika önceliği olarak sunulması |
| 13 Ocak 2025 | Anadolu Ajansı | Aile Yılı tanıtım programı | Aile politikalarının resmî sunumu | |
| 7 Şubat 2025 | Türkiye Gazetesi | Türkiye’de korkutan tablo! Yalnız yaşayanların sayısı artıyor | Yalnız yaşamanın sorunlaştırılması | “Korkutan tablo” ifadesiyle tek kişilik hanelerin olumsuz çerçevelenmesi |
| 24 Şubat 2025 | Hürriyet Bigpara | Evlenme ve boşanma istatistikleri belli oldu | Demografik değişim | Evlilik ve boşanmanın istatistikler üzerinden temsili |
| 8 Şubat 2025 | Türkiye Gazetesi | Türk aile yapısı çatırdıyor! 1 milyon 202 bin evli yalnız yaşıyor | Aile yapısında bozulma anlatısı | Yalnız yaşama ile aile yapısındaki değişim arasında sorun ilişkisi kurulması |
| 22 Mayıs 2025 | Anadolu Ajansı | Emine Erdoğan: Evlenme yaşını ileri atan bahanelere geçit vermemeliyiz | Evliliğin ertelenmesine karşı söylem | Gençlerin evlenme kararları ve kişisel tercihlerin toplumsal söylemdeki yeri |
| 30 Mayıs 2025 | Anadolu Ajansı | Bakan Göktaş: Zayıflayan toplumsal bağlar ve dönüşen aile yapısı, ülkemizin geleceğini ilgilendiren bir sorundur | Aile yapısındaki dönüşümün sorun olarak çerçevelenmesi | “Dönüşüm”ün toplumsal sorun olarak kurulması |
| 1 Haziran 2025 | Anadolu Ajansı | Bakan Göktaş: Aileyi evrensel bir değer olarak yeniden tanımlamalıyız | Ailenin normatif ve evrensel değer olarak sunulması | Ailenin nasıl tanımlandığı ve hangi aile biçimlerinin kapsandığı sorunu |
| 7 Ocak 2025 | Anadolu Ajansı | Aile Yılı’nda vatandaşların hayatına dokunacak müjdeler verilecek | Aile politikaları ve destekler | Aile kurmanın kamu politikasıyla desteklenmesi |
| 7 Ocak 2025 | Yeni Şafak | 2025 “Aile Yılı”nda vatandaşlara müjdeler geliyor | Aile kurmaya yönelik teşvikler | Evlilik ve aile kurmanın desteklenen yaşam aşamaları olarak sunulması |
| 13 Ocak 2025 | Anadolu Ajansı | Erdoğan: Yeni evlenecek gençlerimize faizsiz kredi desteğini 81 ilimizin tamamında uygulamaya alıyoruz | Gençlerin evliliğinin teşviki | Gençler ve evlilik politikaları |
| 13 Ocak 2025 | Takvim | Evlenene 150 bin TL destek! 81 ilde başvurular başladı | Evliliğin maddi destekle teşviki | Evliliğin desteklenmesi ile aile politikası arasındaki ilişki |
| 13 Ocak 2025 | A Haber | İlk evlenen çiftlere faizsiz 150 bin TL kredi | Genç çiftlere ekonomik destek | Evlilik teşvikleri; aile ve nüfus politikası |
| 11 Mayıs 2025 | Türkiye Gazetesi | Sosyal medya daveti gerçek oldu! Bakan Göktaş kız istedi, yüzük taktı | Evliliğin olumlu sunumu | Evlilik ve nişan ritüellerinin olumlu örnek olarak sunulması |
| 7 Haziran 2025 | A Haber | Sinan Akçıl’dan “Aile Yılı” mesajı | Ailenin toplumsal değer olarak yüceltilmesi | Anneliğe övgü |
| 12 Kasım 2025 | Hürriyet Bigpara | Bakan Göktaş’tan doğum yardımı açıklaması | Doğum ve nüfus politikası | Tek kişilik haneler, evlilik yaşı ve boşanma oranlarının aile politikasıyla ilişkilendirilmesi |
“Evladımı her gün öldürülmeyeceğine ikna ediyorum”
“Evladımı her gün öldürülmeyeceğine ikna ediyorum”
Gökkuşağı Aileleri Derneği’nden (GALADER) Emine Köygülü, “Benim ailem güvende değil, ben her gün evladımı öldürülmeyeceğine dair ikna etmeye çalışıyorum ancak bunun bir garantisi var mı bilmiyorum” dedi.
Makbul aile kimdir?
“Makbul aile dedikleri, anne, baba ve çocuklardan oluşan, herkesin kendisine biçilen rolleri oynadığı geleneksel aile modeli. Peki, bu modelin dışında kalanlar aile değil mi?
Ben boşanmış bir anneyim, LGBTİ+ bir çocuğun annesiyim. Benim ailem neden daha az makbul olsun? Çocuğumun kimliği benim anneliğimden ne eksiltiyor?
Aile dediğin yalnızca kan bağı ya da evlilik değil; sevgi, dayanışma ve sorumluluk. Benim için mesele hangi ailenin makbul olduğu değil, neden birilerinin aile sayılmak için kendini kanıtlamak zorunda bırakıldığı.”
Aile Yılı politikaları hangi aileleri kapsıyor, hangilerini dışlıyor?
“Aile Yılı politikalarına baktığımda yine aynı aile modelinin öne çıkarıldığını görüyorum: evlilik, anne, baba ve çocuk. Peki, bu kalıbın dışında kalanlar nerede? Tek başına çocuk büyüten kadınlar, LGBTİ+ aileleri, yalnız yaşayanlar, çocuk sahibi olmayanlar neden bu söylemin dışında bırakılıyor?
Burada mesele yalnızca ekonomik destek değil. Kimin aile olarak tanındığı, kimin makbul sayıldığı ve kimin yok sayıldığı meselesi. Devletin aile politikaları, insanların nasıl yaşaması gerektiğini tarif etmek yerine farklı yaşam biçimlerinin haklarını güvence altına almalı.
Ben bir LGBTİ+ annesiyim. Benim ailem de bu toplumun bir parçası. Çocuğumun varoluşu, benim anneliğim ya da ailemizin biçimi siyasi iktidarın makbul aile tarifine göre değerlendirilemez. Bizim sorunumuz aile olmak değil, bazı ailelerin diğerlerinden daha değersizmiş gibi gösterilmesi.”
“Ailenin içinde şiddet, baskı ve ayrımcılık var”
İdealize edilen ailenin dışında kalanlar neler yaşıyor?
“Dışlanmayı, ayrımcılığı ve sürekli kendini açıklamak zorunda kalmayı yaşıyorlar. Ben bir LGBTİ+ annesi olarak bunun ne anlama geldiğini biliyorum. Çocuğumun kimliği üzerinden anneliğimin sorgulanmasını, çocukların başkalarının önyargılarıyla mücadele etmek zorunda kalmasını biliyorum. Bir de aileyi kutsayan bir dil var. Peki, kadınlar evlerinde güvende değilken, çocuklar aileleri içinde şiddet görürken neyi kutsuyoruz?
Aile dediğimiz yapının içinde de şiddet, baskı ve ayrımcılık olabiliyor. Bunları konuşmadan aileyi yüceltmek, aile içindeki insanları korumuyor. Benim için önemli olan ailenin nasıl göründüğü değil, içinde yaşayanların ne kadar güvende olduğu.”
Bekar ebeveynler, LGBTİ+ aileleri, yalnızlar ve çocuksuz aileler neden görmezden geliniyor? Bu yok sayılma topluma nasıl yansıyor?
“Çünkü topluma tek bir aile modeli sunuluyor ve herkesin o modele uygun yaşaması bekleniyor. Oysa hayat böyle değil. İnsanlar boşanıyor, çocuklarını tek başına büyütüyor, evlenmeden yaşıyor, çocuk sahibi olmamayı seçiyor. LGBTİ+ aileleri de bu toplumun bir parçası.
Bu hayatları görünmez kıldığınızda yalnızca insanları değil, ihtiyaçlarını da görmezden geliyorsunuz. Sonra da ayrımcılığın neden arttığını, insanların neden kendilerini yalnız hissettiğini konuşuyoruz. Devletin görevi insanlara nasıl yaşayacaklarını söylemek değil; nasıl yaşarlarsa yaşasınlar eşit haklara sahip olmalarını sağlamak. Kimsenin ailesi yüzünden kendini eksik, yanlış ya da değersiz hissetmediği bir toplum istiyorum.”
Aile merkezli kamu dilinin sizde yarattığı etki nedir?
“Ben çocuğumun varoluşunu tartışmaya açmıyorum. Onun kim olduğunu kabul ettirmek için kimseden izin istemiyorum. Benim anneliğim de çocuğumun hayatı da birilerinin ideolojik kalıplarına sığmak zorunda değil. Beni öfkelendiren, aileden söz edilirken bazı ailelerin yok sayılması. Kadınların ve çocukların güvenliğini, ekonomik sorunları, şiddeti ve ayrımcılığı konuşmadan aileyi yüceltmek bana bir şey ifade etmiyor. Ben çocuğumun bu ülkede yalnızca hayatta kalmasını değil, korkmadan yaşamasını istiyorum. Bunun için de onun kimliğini tartışmaya açan değil, haklarını güvence altına alan bir anlayışa ihtiyacımız var.
Benim ailem kimsenin onayına ihtiyaç duymuyor. İhtiyacımız olan eşitlik, güvence ve adalet.”
Bir yanıt yazın