El Niño ve La Niña gibi iklim olayları, yağış ve sıcaklık düzenlerini değiştirerek su ve besin kaynaklarının dağılımını etkiliyor. Bu değişimler, hayvanların nerede beslendiğinden başka gruplarla nasıl rekabet ettiğine kadar pek çok davranışsal süreci şekillendirebiliyor.

Kosta Rika’da yaşayan beyaz yüzlü kapuçin maymunları (Cebus imitator) üzerine yapılan araştırma, sosyal gruplar hâlinde yaşamanın beraberinde getirdiği rekabetin çevresel koşullara göre nasıl değiştiğini ortaya koyuyor. Nature Ecology & Evolution dergisinde Mayıs ayında yayımlanan çalışma, 33 yıllık gözlem kayıtlarını ve çevresel verileri bir araya getiriyor. Araştırmacılar, birbirine komşu 12 kapuçin grubunun hareketlerini, beslenme davranışlarını ve yaşam alanlarını inceleyerek grup büyüklüğü ile çevresel değişimler arasındaki ilişkiyi değerlendirdi (Jacobson vd., 2026).

Kapuçin maymunları, araştırmanın yürütüldüğü bölgede genellikle 5 ila 40 bireyden oluşan gruplar hâlinde yaşıyor. Ağırlıklı olarak meyvelerle beslenen bu maymunların beslenmesinde omurgasızlar da önemli bir yer tutuyor. Grupların yaşam alanları birbirleriyle büyük ölçüde örtüşüyor ve komşu gruplar arasında yiyecek ve alan kullanımı nedeniyle sık sık karşılaşmalar yaşanıyor. Araştırmacıların kayıtlarına göre bu karşılaşmalar her grup için yaklaşık haftada bir gerçekleşiyor.

Büyük gruplarda birey başına düşen yiyecek azalıyor

Araştırmanın önemli bulgularından biri, grup büyüklüğü arttıkça bireylerin meyve tüketim verimliliğinin düşmesi. Başka bir ifadeyle, aynı grupta daha fazla maymunun bulunması, yiyecek kaynakları üzerindeki rekabeti artırıyor ve bireylerin beslenme sırasında elde edebildiği meyve miktarını azaltıyor. Bu durum, hayvan davranışları literatüründe grup içi rekabet olarak tanımlanıyor.

Ancak araştırmacıların dikkat çektiği bir başka sonuç var: Büyük gruplar, bu beslenme baskısına rağmen günlük hareket mesafelerini artırmıyor. Yani daha fazla yiyecek bulabilmek için her gün daha uzun yollar katetmiyorlar. Bunun yerine zaman içinde daha geniş bir yaşam alanı kullanıyor ve daha önce daha az yararlandıkları beslenme bölgelerine yöneliyorlar. Böylece farklı alanlardaki besin kaynaklarından yararlanabiliyorlar.

Büyük gruplar küçük komşularının yaşam alanlarına giriyor

Grup büyüklüğünün yalnızca grup içindeki beslenme rekabetini değil, komşu gruplarla ilişkileri de etkilediği görülüyor. Araştırmada, sayıca daha büyük hâle gelen grupların yaşam alanlarını genişletirken daha küçük komşu grupların kullandığı bölgelere doğru ilerlediği belirlendi. Araştırmacılar, grup büyüklüğündeki değişimlerle yaşam alanlarının örtüşmesindeki değişimleri birlikte inceledi. Yaşam alanları arasındaki örtüşmenin belirgin biçimde arttığı ve örtüşmedeki artışın komşusuna kıyasla daha büyük hâle gelen gruptan kaynaklandığı görüldü.

El Niño ve La Niña koşulları rekabeti etkiliyor

Araştırmanın önemli bulgularından biri de El Niño-Güney Salınımı (ENSO) ile bağlantılı iklim koşullarının grup büyüklüğü ve beslenme arasındaki ilişkiyi değiştirmesi. El Niño ve La Niña evreleri, tropikal bölgelerde sıcaklık ve yağış düzenlerini etkileyebiliyor. Araştırmacılar, bu iklim döngüsüyle bağlantılı olağan dışı kurak ve yağışlı dönemlerin kapuçin gruplarındaki rekabetle ilişkisini inceledi.

Olağan dışı kuraklık veya aşırı yağış gibi iklim koşulları, büyük gruplardaki bireylerin beslenme verimliliğini daha da düşürebiliyor. Özellikle El Niño ile ilişkili aşırı kurak dönemlerde besin kaynaklarının azalması, kalabalık grupların üzerindeki grup içi rekabet baskısını artırabiliyor. Buna karşılık bazı daha ılımlı iklim anomalilerinde, grup büyüklüğünün birey başına meyve tüketimi üzerindeki olumsuz etkisi zayıflıyor. Böylece büyük grupların yaşam alanlarını genişletme ve daha elverişli bölgeleri kullanma avantajları farklı çevresel koşullara göre değişebiliyor.

Bulgular, iklim koşullarındaki değişimlerin hayvanların beslenme ve alan kullanımı gibi davranışsal süreçleri üzerinde ne kadar belirleyici olabileceğine işaret ediyor.

Sosyal yaşamın avantajları çevresel koşullara bağlı

Araştırma, sosyal gruplar hâlinde yaşamanın hayvanlara sağladığı avantajların ve getirdiği maliyetlerin çevresel koşullara göre değiştiğini gösteriyor. Büyük gruplar komşularıyla alan ve kaynak rekabetinde avantaj elde ederken aynı grubun üyeleri arasında besin kaynaklarına erişim rekabeti artıyor. Daha küçük gruplarda ise birey başına düşen beslenme rekabeti daha düşük olabiliyor; ancak büyük komşuların yaşam alanlarını genişletmesi bu gruplar üzerinde baskı yaratabiliyor.

İklim dalgalanmaları, mevsimsel kaynak dağılımı ve gruplar arasındaki ilişkiler birlikte değerlendirildiğinde, hayvanların sosyal yaşamının sabit bir düzen içinde ilerlemediği görülüyor. Beslenme, alan kullanımı, komşu gruplarla rekabet ve çevresel koşullar birbirini etkileyen süreçler. Kapuçin maymunlarının 33 yıllık gözlem kayıtları, iklim koşullarındaki değişimlerin sosyal davranışlar ve kaynak kullanımı üzerindeki etkisini anlamak için önemli veriler sunuyor.

Kaynak: Jacobson, O. T. ve diğerleri (2026). Environmental fluctuations alter the competitive trade-offs of group size in a social primate. Nature Ecology & Evolution, 10, 919–931. https://doi.org/10.1038/s41559-026-03048-8