Fransa, 22 Ekim 2026’da, daha önce insanlarda görüldüğü belgelenmemiş Shamonda virüsünün ilk insan vakasını duyurdu. Genellikle inek, koyun, keçi ve at gibi hayvanları etkileyen virüs, Lyon’da ciddi bir hastalık nedeniyle tedavi gören ve bağışıklık sistemi ileri derecede baskılanmış bir kişide tespit edildi. Hasta ekim ayının başında hayatını kaybetti. Ancak yetkililer, ölümün doğrudan virüsten kaynaklanıp kaynaklanmadığına ilişkin incelemelerin sürdüğünü açıkladı.

Virüs, 2026 yazında Avrupa’daki çiftlik hayvanlarında tespit edilmişti. Shamonda virüsü hayvanlar arasında büyük ölçüde Culicoides cinsi küçük, kan emici sineklerin ısırmasıyla yayılıyor. Fransa’daki vakada da enfekte bir sineğin ısırması olası bulaşma yolu olarak değerlendiriliyor.

Ebola salgını sınırları aşıyor

Demokratik Kongo Cumhuriyeti’nde devam eden Bundibugyo virüsü kaynaklı Ebola salgını, zoonotik hastalıkların izlenmesinde sınır ötesi işbirliğinin önemini ortaya koyuyor.

Dünya Sağlık Örgütü’nün (WHO) 23 Ekim tarihli açıklamasına göre, Demokratik Kongo Cumhuriyeti’nde 9.704 doğrulanmış vaka ve 4.687 ölüm bildirilmişti. Kenya ve Nijerya’ya da yayıldığı doğrulandı. WHO, Demokratik Kongo Cumhuriyeti’ndeki bulaşın sürdüğünü ve erken tanı ile sağlık hizmetlerine erişimdeki eksikliklerin müdahaleyi zorlaştırdığını belirtiyor.

Ebola, bütün zoonotik hastalıkların aynı biçimde yayıldığı varsayımına karşı da önemli bir örnek. Virüs, enfekte kişilerle ve vücut sıvılarıyla doğrudan temas yoluyla bulaşabiliyor.

COVID-19, kuş gribi ve domuz gribi

2003’te SARS, 2012’de MERS, 2009’da H1N1 gribi ve 2019’un sonunda ortaya çıkan COVID-19 gibi son yıllarda ortaya çıkan salgınlar, hayvanlarda dolaşan patojenlerin insan sağlığı açısından ne kadar önemli olabileceğini tekrar tekrar gösterdi.

COVID-19’a neden olan SARS-CoV-2’nin kökeni konusunda WHO’nun 2025’te yayımladığı uzman değerlendirmesi, mevcut kanıtların ağırlığının hayvanlardan insanlara geçişi desteklediğini belirtiyor.

Kuş gribi ve domuz gribi isimleri de bu hastalıkların hayvanlarla ilişkisini açıkça hatırlatıyor. Kuş gribi virüsleri esas olarak kuşlarda dolaşıyor; enfekte hayvanlarla veya bulaşmış ortamlarla temas sonucunda insanlara geçebiliyor. Bazı alt türler insanlarda ağır hastalığa yol açabiliyor.

2009’da küresel salgına yol açan H1N1 virüsü ise domuzlarda, kuşlarda ve insanlarda dolaşan influenza virüslerinin genetik özelliklerini bir araya getiren bir yeniden birleşme sonucunda ortaya çıktı. İnsanlar arasında etkili biçimde yayıldığı için pandemi hâline geldi. Bu örnek, hayvan kökenli bir virüsün insanlara geçtikten sonra nasıl farklı bir yayılım dinamiği kazanabileceğini gösteriyor.

Nature araştırması: Salgın riskini hangi koşullar artırıyor?

23 Eylül 2026’da Nature dergisinde yayımlanan ‘Yeni ortaya çıkan bulaşıcı hastalıklarda insan faaliyetlerinin izi’ (The anthropogenic fingerprint on emerging infectious diseases) başlıklı araştırma, zoonotik hastalıkların ortaya çıkışını insan faaliyetleri ve çevresel değişimlerle birlikte ele alıyor.

Araştırmacılar, 32 hastalığa ilişkin 58.319 salgın kaydını bir araya getirerek 16 sosyal ve çevresel etkenin salgınların coğrafi dağılımıyla ilişkisini inceledi. Bulgular, insanların ve çiftlik hayvanlarının ormanlar ile parçalanmış doğal alanların bir arada bulunduğu peyzajlarda yaşadığı bazı bölgelerde salgın riskinin daha yüksek olabildiğini gösteriyor.

Araştırma, arazi kullanımındaki değişikliklerin ve insanlarla hayvanlar arasındaki temasın bazı hastalıklar açısından önemli olabileceğini ortaya koyuyor. Ancak ormansızlaşma, iklim değişikliği veya tarımsal yoğunlaşmanın bütün hastalıklar üzerinde aynı etkiyi yarattığı sonucuna varmıyor. Örneğin Ebola ve mpox gibi doğrudan temasla bulaşabilen zoonozlarda ortak çevresel belirleyiciler, bazı vektör kaynaklı hastalıklara oranla daha sınırlı.

Çalışmanın bir diğer önemli bulgusu, sağlık hizmetlerine erişimin salgın kayıtlarını etkilemesi. Sağlık kuruluşuna ulaşım süresi uzadıkça hastalıkların tespit edilme ve raporlanma oranları düşebiliyor. Bu nedenle bazı bölgelerde daha az salgın kaydı bulunması, orada riskin mutlaka daha düşük olduğu anlamına gelmiyor.

Araştırmacılar, salgınları önlemeye yönelik tek bir çözüm bulunmadığını vurguluyor. Ekosistemlerin korunması, insan ve hayvan sağlığının birlikte izlenmesi ve sağlık hizmetlerine erişimin güçlendirilmesi, hastalığa ve bölgeye özgü kanıtlarla birlikte değerlendirilmesi gereken önlemler arasında.

Salgınları önlemek için insan, hayvan ve çevre sağlığını birlikte düşünmek

WHO’ya göre dünya genelinde bildirilen yeni ortaya çıkan bulaşıcı hastalıkların yüzde 60’tan fazlası hayvan kökenli. Hayvan ticareti, tarım ve hayvancılık faaliyetleri, kentleşme, doğal alanlara müdahale, habitat parçalanması ve iklim değişikliği gibi etkenler bazı patojenlerin ortaya çıkması ve yayılması için yeni koşullar oluşturabiliyor.

WHO, FAO, Dünya Hayvan Sağlığı Örgütü (WOAH) ve Birleşmiş Milletler Çevre Programı’nın desteklediği One Health yaklaşımı, insan, hayvan, bitki ve ekosistem sağlığını birbiriyle bağlantılı alanlar olarak ele alıyor. Bu yaklaşım, veterinerlik ve insan sağlığı hizmetleri arasında bilgi paylaşımını, çevresel değişimlerin izlenmesini ve hastalıkların erken tespitini hedefliyor.

*Zoonotik hastalıklar, hayvanlardan insanlara doğal yollarla bulaşabilen enfeksiyon hastalıklarıdır. Virüsler, bakteriler, parazitler veya mantarlar bu hastalıklara neden olabilir. Bulaşma; enfekte hayvanlarla doğrudan temas, ısırıklar, hayvansal ürünler, kontamine su ve gıdalar ya da sivrisinek ve kene gibi taşıyıcılar aracılığıyla gerçekleşebilir.

Örnekler: COVID-19, kuş gribi, domuz gribi, Ebola.

Zoonotik hastalıkların ortaya çıkma ve yayılma riskini; habitat tahribatı, yaban hayatı ticareti, hayvancılık uygulamaları ve insanlarla hayvanlar arasındaki temas biçimleri etkileyebilir. Bununla birlikte her zoonotik hastalık aynı şekilde bulaşmaz veya aynı risk etkenleriyle ilişkili değildir.