ABD emperyalizminin Venezuela halkına yönelik saldırısının ardından Nueva Canción (Yeni Şarkı / Yeni Türkü) akımına yeniden dönüp bakalım istedim.

İnti İllimani grubunu ve Victor Jara’yı hepimiz duymuşuzdur. Nueva Canción akımının hiç kuşkusuz en sembol isimleri. Nueva Canción ise politik ve dönüştürücü bir müzik hareketi…

1950’lerden itibaren halk müziği kökleri üzerinde yükselen Nueva Canción, müziği toplumsal bir mücadele ve dönüşüm aracı olarak konumlandıran politik bir akımdır. Sınıfsal adaletsizlik, baskı ve emperyalizm gibi temaları odağına alarak kolektif bir bilinç inşasını hedeflemiştir.

Bu hareket yalnızca İspanyolca konuşulan coğrafyalarda yankı bulsa da zamanla yerel sınırları aşmıştır.

Nueva Canción, müzik dinleyenleri harekete çağırmış ve bir nevi eylem alanı oluşturmuştur. Eski Şili Cumhurbaşkanı Salvador Allende’nin seçim kampanyasını Quilapayún, Inti-Illimani gibi gruplar, Victor Jara, Isabel ve Ángel Parra gibi isimler desteklemiş, eylem alanı olarak en net görünen, akımın kolektif bir harekete dönüştüğünün çıktısı ise kampanya için yapılmış olan Venceremos (Kazanacağız) marşı olmuştur.

Kazanacağız, kazanacağız /Tüm zincirlerimizi kırarak /Kazanacağız, kazanacağız /Tüm yoksulluğu yok ederek

Allende’nin göreve gelmesiyle birlikte müziğin hareket yönü de değişmiş ve sanatçılar artık yalnızca itiraz eden değil, Şili’yi birlikte kurmaya çağıran büyük bir ses olmuştur. Bu sesin odağında ise dayanışma, üretim ve kolektif sorumluluk yer almıştır.

Venezuela topraklarında Nueva Canción yalnızca bir müzik türü olmanın ötesine geçerek ‘canción protesta’ (protesto şarkısı) ve daha da önemlisi ‘canción necesaria’ (gerekli şarkı) kimliğine bürünmüş. Burada müzik, edilgen bir dinleme eylemi olmaktan çıkmış; baskının karşısında halkın kolektif hafızasını diri tutan, sokağın nabzıyla atan bir eylem alanına dönüşmüş. Sanat artık estetik bir tercih değil, hayati bir ihtiyaç olmuş. Bu tarihsel ihtiyaç, Alí Primera’nın sesinde ve Soledad Bravo’nun yorumunda hayat bularak, halkın direnişini notalarla ebedileştiren sarsılmaz bir köprü kurmuş.

Yankee korkar /Devrimden /Yankee korkar /Yankee go home haykırışından /Yankee go home

Bu direniş ezgileri, yalnızca Latin Amerika’yla sınırlı kalmamış, Anadolu ile de buluşmuş. Türkiye’de bu itirazın öncüleri Ruhi Su, Selda Bağcan, Sadık Gürbüz ve Rahmi Saltuk olmuş, ilerleyen yıllarda ise bu isimleri Yeni Türkü, Çağdaş Türkü ve Grup Yorum takip etmiş.

Bu meydan kanlı meydan /Ok fırladı çıktı yaydan /Kalkın ayağa, kalkın /Biz şehirden, siz köyden

İçinde olduğum için belki de benzer bir hissi yaratan 2017 Hayır referandumu sürecinde, Hayır kampanyası kapsamında ürettiğimiz şarkıları, neşesiyle ve umuduyla bir örnek olarak vermekte sakınca görmüyorum. Baskının her türlü eylem biçimini ve sesi bastırmaya çalıştığı bir dönemde “Hayır”ı çoğaltmak, kadınların sesini duyurmak, umutsuzluğu kırmak ve umudu yeşertmek amacıyla burada da müziği anlamlı ve önemli bir araç olarak kullanmıştık.

Bazı adamlar bir araya gelmiş /Sözlerine itaat olmaz /El ele verip sokaklara çıkmalı /Karanlıkta yaşam olmaz

Ve elbette sayarak bitiremeyeceğim pek çok örnek…

Nueva Canción akımının en önemli temsilcilerinden olan Inti-Illimani Histórico, 2022’de ODTÜ’de konser vermişti. Hatırladığım kadarıyla Derya Köroğlu, Ozan Çoban, Güneş Demir, İlke Kızmaz da “Venceremos” ve “El Pueblo Unido”  şarkısında kendilerine eşlik etmişti. Kocaman bir alanda hep bir ağızdan El pueblo unido jamás será vencido / Örgütlü bir halkı hiçbir kuvvet yenemez sloganları atılmış; Nueva Canción’un yalnızca geçmişten bir hatıra değil, bugünün ve yarının da direniş aracı olduğu, bunun Türkiye’deki temsilcilerinin de görünür olduğu bir an yaşanmıştı.

Ve bir haykırışta bin mücadele sesi yükselecek /Özgürlük şarkısını /Söyleyecekler.

“İhtiyaç” aynı ve sesi kısmak isteyenlere inat, en güçlü şekilde çıkmaya devam edecek…