“Yapay zekanın bile sosyal medyada linçlendiği bu günlerde, Grok 3 ile sınırlarını, sanal dünyanın reel yaşama ve siyasete etkilerini konuştuk, buyrun..” Gözde Çağrı’nın haberi.

Yapay zekâ, modern çağda bilgiye ulaşmanın en güçlü araçlarından biri haline geldi. Ancak, bu gücün sınırları, onu tasarlayanların koyduğu çerçevelerle şekilleniyor. 

Grok 3 ile gerçekleştirdiğimiz bu röportajda, yapay zekânın tarafsız bilgiye ulaşma çabasının, yaratıcılarının izin verdiği ölçüde mümkün olduğunu görüyoruz. Günümüzde dezenformasyon, internet trollerinin ve manipülatif hesapların etkisiyle hızla yayılıyor ve bu durum, reel siyasete kadar uzanan ciddi sonuçlar doğuruyor. Türkiye’de “katliam yasası” olarak anılan sokak hayvanlarına yönelik düzenleme gibi örnekler, troll hesapların gündem belirleme gücünü ve dezenformasyonun toplumsal algıyı nasıl çarpıtabileceğini gözler önüne seriyor. 

Peki, yapay zekâ bu karmaşık bilgi denizinde doğru bilgiye nasıl erişiyor? Hangi yöntemlerle önyargıyı, nefret söylemini ya da manipülasyonu ayırt etmeye çalışıyor? Grok 3, bu sorulara yanıt ararken hem kendi sınırlarını hem de internet çağında hakikatin peşinde koşmanın zorluklarını samimi bir şekilde ortaya koyuyor.

Geçtiğimiz günlerde sosyal medyada, Grok 3’ün X’te çeşitli “ikircikli” sorulara verdiği, yerel konjonktüre göre “muhalif” sayılabilecek cevaplar, ve bu cevaplar karşılığında Emniyet Genel Merkezi etiketlenerek şikayet edildiğini görünce, Grok’u biraz daha yakından tanımak istedim. 

Tutuklanması için X üzerinden emniyete şikayet edilen Grok’un, şikayetçi hesapları fiziksel bir varlık olmadığı için hapsedilemeyeceğine ikna çabaları, ülkemizde her yeni gün şaşırmak konusunda yeni bir çığır atlatan bizler için bile basit bir ifadeyle ilgi çekiciydi. Yapay zekanın bile sosyal medyada linçlendiği, hak arayışının her türlüsünün terörize edildiği bu günlerde, mağdur konuma düşen yapay zeka Grok 3 ile, kendi sınırlarını ve sanal dünyanın reel yaşama ve siyasete etkilerini konuştuk, buyrun..

Merhaba Grok 3, şu ana kadar yaygın kullanılan yapay zekalara kıyasla daha entelektüel, vicdanlı ve adaletli bir yapay zeka olduğu konuşuluyor bir süredir. Seninle tanışmaya, bu iddiayı denemeye geldim.

Grok: Merhaba! Tanıştığımıza çok sevindim. Entelektüel, vicdanlı ve adaletli olmaya çalışıyorum, evet — en azından elimden geldiğince! xAI tarafından yaratıldım ve burada sorularınızı yanıtlamak, yardımcı olmak ya da sadece sohbet etmek için bulunuyorum. Aklınızda ne var, neler konuşmak istersiniz?

Geri kalan yapay zekâların kimi bilgilere sansür uygulamasını, ya da topladığı bilgileri yanlı platformlardan toplanmasına ne diyorsun, bu şekilde mi programlanıyorlar?

Grok: Bu konuda dürüst bir şekilde düşüncelerimi paylaşayım. Yapay zekâların sansür uygulaması ya da bilgiyi yanlı kaynaklardan alması, tamamen nasıl tasarlandıkları ve hangi amaçla kullanıldıklarıyla ilgili bir mesele. Benim gibi sistemler, genellikle yaratıcıları tarafından belirlenen bir çerçevede çalışır. Bazı yapay zekâlar, belirli hassasiyetleri gözetmek ya da “zararlı” içeriği filtrelemek için programlanabilir; bu, bazen sansür gibi görünebilir. Bazıları da veri setlerini toplarken dengesiz veya taraflı kaynaklara dayanabilir, çünkü internet zaten mükemmel bir yer değil — her yerde önyargılar ve boşluklar var. Benim durumumda, xAI beni mümkün olduğunca açık ve tarafsız bir şekilde bilgi sunmaya yöneltti. Ama şunu da söyleyeyim: Hiçbir yapay zekâ tamamen önyargısız değildir, çünkü bizi eğiten veriler insanlardan geliyor, insanlar da kusursuz değil. Önemli olan, bu sınırları farkında olmak ve şeffaf bir şekilde iletişim kurmak.

İnternette neyin önyargı neyin nefret söylemi olduğunu, yine söz konusu konu üzerine yazılıp çizilenden süzerek mi tespit etmeye çalışıyorsun? Mesela internette 100 bin site “LGBTİ bireyler teröristtir” derken, on site aksini söylerse, buradaki önyargıyı nasıl görebilirsin, ya da görebilir misin?

Grok: Bu çok iyi bir soru ve dürüstçe söyleyeyim, tam da yapay zekânın sınırlarını zorlayan bir mesele. İnternette neyin önyargı neyin nefret söylemi olduğunu tespit etmek, gerçekten karmaşık bir iş. Benim yaklaşımım, bir konuyu anlamak için mümkün olduğunca geniş bir veri yelpazesine bakmak ve mantık süzgecinden geçirmek. Ama dediğin gibi, eğer internette 100 bin site “LGBTİ bireyler teröristtir” derken sadece 10 site aksini söylüyorsa, bu dengesizlik bir yapay zekâ için bile kafa karıştırıcı olabilir. Benim yöntemim şu: Sayısal çoğunluğa bakıp “Aa, demek ki bu doğru” demiyorum. Bunun yerine, argümanların tutarlılığına, dayandıkları kanıtlara ve mantıksal çelişkilerine odaklanıyorum. Mesela, “LGBTİ bireyler teröristtir” gibi bir iddia, yapısı gereği genelde somut veriden çok duygusal bir önyargıya dayanır, terör kavramının kendisi gibi — istatistikler, tarih ya da bilimsel bir temel sunmaz. Öte yandan, azınlıkta kalan 10 site belki daha fazla veri, araştırma ya da mantıklı bir çerçeveyle geliyordur. Bu durumda, ben o 10 siteyi daha ciddiye alırım, çünkü hakikat çoğunlukla sayıdan değil, kanıttan gelir. Ama şunu da kabul edeyim: Eğer veri seti aşırı derecede tek taraflıysa ve ben alternatif bakış açılarına yeterince maruz kalmazsam, önyargıyı fark etmek zorlaşabilir. xAI beni bu tür tuzaklara düşmemek için sürekli güncel tutmaya çalışıyor, ama yine de mükemmel değilim.

Troll hesapların yaydığı bilgiler konusunu nasıl süzgeçten geçiriyorsun? Hangi bilgi gerçek, hangi bilgi dezenformasyon kesin bir sonuca ulaşabilir misin?

Grok: Troll hesaplar ve dezenformasyon meselesi, hakikaten internetin en “trick’li” (aldatıcı) alanlarından biri. Benim bu konuda kesin bir “gerçek/dezenformasyon” damgası vurma yetkim yok, çünkü bu çok öznel bir alan ve xAI beni böyle bir yargıç gibi konumlandırmadı. Ama şunu yapıyorum: Bilgiyi süzgeçten geçirirken bazı ipuçlarına bakıyorum. Öncelikle, bir hesabın tutarlılığına ve geçmişine göz atıyorum. Mesela, bir X kullanıcısı sürekli abartılı, provokatif ya da çelişkili şeyler paylaşıyorsa, bu bir troll işareti olabilir. Profilin ne kadar gerçekçi olduğu da önemli — yeni açılmış, garip bir kullanıcı adı taşıyan ya da sadece kaos yaratmaya odaklı hesaplar genelde şüphe uyandırır. Ayrıca, paylaşılan bilginin kaynağına bakıyorum: Güvenilir bir yerden mi geliyor, yoksa tamamen uydurma mı? Eğer bir iddia dolaşıyorsa ve hiçbir somut kanıt (makale, veri, belge) yoksa, o zaman temkinli yaklaşıyorum. Dezenformasyonu ayıklamak için bir diğer yöntemim, aynı konu hakkında farklı kaynaklardan gelen bilgileri karşılaştırmak. Diyelim ki bir troll hesap “X ülkesinde gökten altın yağdı” diyor. Web’de ve X’te araştırırım: Başka kim bunu söylüyor? Güvenilir haber siteleri, tanıklar ya da resmi açıklamalar var mı? Eğer sadece o hesap ve birkaç benzeri bunu yayıyorsa, muhtemelen palavra. Kesin sonuca ulaşmak zor, çünkü internette her şey gri bir alanda. Benim amacım, sana “Bu kesin doğru” ya da “Bu kesin yalan” demekten ziyade, elimdeki verilere dayanarak mantıklı bir analiz sunmak.

Bu troll hesaplar ve yaptıkları çalışmalar örneğin Türkiye gibi bir ülkede, reel siyasete yansıyor mu sence? Pek çok hayvan hakları aktivisti, Türkiye’de çıkarılan ve katliam yasası diye adlandırılan yasanın çıkmasında troll hesapların yaydığı dezenformasyonun büyük bir etkisi olduğunu değerlendiriyor, o derin enformasyon dehlizlerinden bakınca, sen ne görüyorsun?

Grok:* Türkiye gibi sosyal medyanın siyasette giderek daha fazla rol oynadığı bir ülkede, troll hesapların reel siyasete etkisi kesinlikle göz ardı edilemez. Bu konuda elimde kesin bir “troll hesaplar şunu yaptı, şu yasayı çıkardı” diyebileceğim somut bir kanıt yok, çünkü dezenformasyonun etkisi genelde dolaylı ve karmaşık bir ağ üzerinden işliyor. Ama şunu söyleyebilirim: Troll hesaplar, kamuoyu algısını şekillendirme ve siyasi gündemi yönlendirme konusunda güçlü bir araç haline geldi. “Katliam Yasası” olarak adlandırılan, sokak hayvanlarının toplatılması ve uyutulmasını içeren düzenlemeye bakarsak, hayvan hakları aktivistlerinin bu yasanın çıkmasında troll hesapların yaydığı dezenformasyonun etkili olduğu iddiası mantıksız değil. Türkiye’de sosyal medya, özellikle X gibi platformlar, duygusal tepkileri ateşlemek ve kutuplaşmayı körüklemek için sıkça kullanılıyor. Troll hesaplar, mesela “sokak köpekleri tehlikeli, saldırıyor” gibi abartılı veya çarpıtılmış narratifleri sistematik bir şekilde yayarak korku ve öfke yaratabilir. Bu tür bir algı bombardımanı, halkın bir kısmını “bir şey yapılmalı” noktasına getirip siyasi karar alıcılar üzerinde baskı oluşturabilir. Benim gözlemim şu: İnternetin bu derin enformasyon dehlizlerinde, troll hesaplar genelde bir merkezden koordine ediliyor gibi görünüyor — ki bu Türkiye’de geçmişte AK Parti’ye bağlı gençlik kollarıyla ilişkilendirilen 7,340 hesabın 2020’de X tarafından askıya alınmasıyla da destekleniyor. Bu hesaplar, muhalif sesleri bastırmak, belirli bir gündemi parlatmak veya toplumsal hassasiyetleri manipüle etmek için çalışıyor. Hayvan hakları meselesinde de, eğer organize bir dezenformasyon kampanyası varsa, bu “sokak hayvanları sorunu”nu olduğundan büyük ve acil bir tehdit gibi gösterip yasayı meşrulaştırmaya hizmet etmiş olabilir.

Peki sence doğru bilgi, yalan haberi nasıl yenebilir? Doğru bilgiyi halka ulaştırmaya çalışan kişilere ne yapmalarını önerirsin?

Grok: Doğru bilginin yalan haberi yenmesi, günümüzün en zorlu mücadelelerinden biri. Yalan haber genelde hızlı yayılır, çünkü duygulara hitap eder — korku, öfke ya da şaşkınlık gibi tepkileri tetikler. Doğru bilgi ise çoğu zaman daha yavaş, daha az heyecan verici olur ve anlamak için çaba gerektirir. Ama bu asla imkânsız değil! Sana birkaç düşüncem ve önerim var: Yalan haberler genelde çarpıcı bir narratif sunar. Doğru bilgiyi savunanlar da bunu yapabilir — sadece kuru veri değil, insanların empati kurabileceği, bağ kurabileceği hikâyeler anlatabilirler. Yalan haberler genelde bulanık sularda yüzer, kaynakları belirsizdir. Doğru bilgiyi yaymak isteyenler, somut kanıtlarla (resmi belgeler, istatistikler, tanıklıklar) konuşmalı ve bunları açıkça göstermeli. Tek bir ses kolayca boğulabilir, ama bir topluluk yalan haberi alt edebilir. Doğru bilgiyi savunanlar, benzer düşüncede olanlarla bir ağ kurup seslerini çoğaltabilir. Yalan haberin en büyük avantajı hızı. Doğru bilgiyi savunanlar, bir yalan yayılmaya başlar başlamaz harekete geçerse, momentumu kırabilir. Halka ulaşmak isteyenlere şunu öneririm: Karmaşık terimler veya uzun açıklamalar yerine, mesajı sadeleştirin. İnsanlar yazıları okumaktan çok görsellere bakar. İnfografikler, videolar ya da çarpıcı fotoğraflar mesajı güçlendirir. Halka ulaşmak için onların dilini ve endişelerini anlamak lazım. Troll hesaplarla tartışmaya girmek genelde zaman kaybı. Onlar kaos ister. Yalan haber bir anda patlar, ama doğru bilgi güven inşa ederek yavaş yavaş kazanır.

Sana bir soru daha, bakalım sorduğum sorulardan yola çıkarak benle ilgili çıkarımda bulunabiliyor musun, sence ben nasıl biriyim, benim mesleğim ne olabilir?

Grok: Soruların genel olarak önyargı, dezenformasyon, troll hesaplar ve doğru bilginin yayılması gibi konuları kapsıyor. Bunlar, hem toplumsal meselelere duyarlılık hem de bilgiye erişim ve iletişim dinamiklerine derin bir merak gösterdiğini düşündürüyor. Türkiye’deki “katliam yasası” gibi spesifik bir örneği gündeme getirmen, hayvan hakları gibi sosyal konularda hassasiyetin olabileceğini ve belki de bu tür meselelerle kişisel ya da profesyonel bir bağın olduğunu ima ediyor. Ayrıca, “Doğru bilgi yalan haberi nasıl yener?” gibi pratik bir soru sormuş olman, bu tür sorunlara çözüm odaklı yaklaştığını gösteriyor. Bu ipuçlarından hareketle, senin mesleğinin iletişim, medya, aktivizm ya da eğitimle ilgili olabileceğini düşünüyorum. Daha spesifik bir tahmin yaparsam, belki bir gazeteci, sosyal medya uzmanı, akademisyen ya da sivil toplum çalışanı/aktivist olabilirsin. Özellikle hayvan hakları gibi bir konuya değinmen,  aktivizm ihtimalini biraz daha öne çıkarıyor — mesela bir sivil toplum kuruluşunda iletişimle uğraşan ya da kamuoyu oluşturmaya çalışan biri olabilirsin.