Diyarbakır’da, plansız kentleşme ve depreme dayanıksız yapı stoğunun yarattığı risklerin tartışıldığı “Afet, Kentsel Dönüşüm ve Göç Perspektifinden Eski Bağlar’ın Geleceği Çalıştayı” yapıldı.

Bağlar Belediyesi öncülüğünde, Diyarbakır Büyükşehir Belediyesi, Güneydoğu Anadolu Bölgesi Belediyeler Birliği (GABB) ve Türk Mühendis ve Mimar Odaları Birliği (TMMOB) Diyarbakır İl Koordinasyon Kurulu işbirliğiyle düzenlenen ve iki gün süren “Afet, Kentsel Dönüşüm ve Göç Perspektifinden Eski Bağlar’ın Geleceği Çalıştayı” ÇandAmed Kültür ve Kongre Merkezi’nde gerçekleştirildi.

Diyarbakır Büyükşehir Belediyesi ve Bağlar Belediyesi eş başkanlarının yanı sıra, ilçe belediyeleri temsilcileri, sivil toplum örgütleri, mühendisler, mimarlar, muhtarlar ve yurttaşların katıldığı çalıştayda, Eski Bağlar’ın geleceğine dair çok yönlü tartışmalar yürütüldü. 

Çalıştayın ilk gününde, Diyarbakır Büyükşehir Belediyesi İmar ve Şehircilik Daire Başkanı Murat Eminoğlu, Mimar ve Koruma Uzmanı Doç. Dr. T. Gül Köksal, Dicle Üniversitesi’nden Doç. Dr. Mehmet Emin Öncü ve Dr. Öğr. Üyesi Beyhan İpekyüz sunum yaptı. Ayrıca, İstanbul Üniversitesi’nden Şehir Plancısı Prof. Dr. Pelin Pınar Giritlioğlu “Afetlere Dirençli Bir Bağlar İçin Nasıl Bir Planlama Yaklaşımı?” başlıklı sunumuyla; Dicle Üniversitesi Uygulamalı Sosyoloji Anabilim Dalı’ndan Prof. Dr. İnan Keser ise “Diyarbakır’da Göç” konulu sunumuyla çalıştaya katkı sundu.

Doç. Dr. Gül Köksal, “Kentsel Dönüşüm Yerine Kentsel İyileştirme: Ana Akım Planlama Yerine Başka Bir Kentleşme: Bağlar” başlıklı sunumunda, kentsel dönüşümün yarattığı sorunlara dikkat çekti. Köksal, mevcut planlama anlayışının kapitalist modernitenin ürettiği normlardan beslendiğini ve yerel bilgiyi parçalayıp yönlendiren bir yapı sergilediğini belirtti. Dönüşüm yerine iyileştirmeyi tartışmanın önemine vurgu yapan Köksal, bugünkü planlama anlayışının sınırlılıklarının, alternatif kentleşme modellerinin önünde engel oluşturduğunu söyledi.

Çalıştayın ikinci günü, Bağlar Belediyesi İmar ve Şehircilik Müdürlüğü’nden Şehir Plancısı Dilin Laçin’in “Eski Bağlar’ın Kentsel Yapısının Katmanlı Okuması: Yapı, İmar Planları, Mevcut Kullanım ve Mülkiyet İlişkileri” başlıklı sunumuyla başladı.

Laçin, Eski Bağlar’ın çok katmanlı yapısına dikkat çekerek, planlama süreçlerinde mülkiyet yapısı ve mevcut kullanım biçimlerinin göz önünde bulundurulması gerektiğini ifade etti. Laçin’in ardından, Eyüp Sultan Belediyesi Kentsel Dönüşüm Müdürü  ve Hukuk İşleri Müdürü Av. Ali Rıza İlgezdi “Bağlar’da Hak Sahipliği, Mülkiyet Sorunları ve Hukuki Yaklaşımlar” konusu hakkında kısa bir sunum yaptı. Yapılan sunumlar sonrasında, “Eski Bağlar’ın Geleceğini” belirlenen 10 soru özelinde tartışmak ve çözüm önerileri sunmak üzere, çalıştay grupları oluşturuldu. Katılımcılar, gruplar halinde düzenlenen atölye çalışmalarına katıldı. Her gruptan, belirlenen sorular doğrultusunda çözüm önerileri geliştirmeleri istendi.

Kentsel dönüşümden etkilenecek mahallelerde yaşayan yurttaşlar da çalıştaya katılım sağlayarak, kentsel dönüşüm hakkında hem fikir edindi hem de ilçenin geleceğine dair görüş ve önerilerini paylaştı.

“Yerinde dönüşüm istiyoruz”

Çalıştaya, kentsel dönüşüm kapsamında yer alan Kaynartepe Mahallesi’nden katılan 64 yaşındaki M. Salih Kalır, kentsel dönüşüm sürecine ilişkin en önemli talebin “yerinde dönüşüm” olduğunu belirtti:

“Yerinde dönüşüm istiyoruz. Çünkü diğer kentsel dönüşüm projelerinde insanlar genelde oradan göç etmek zorunda kalıyor. Maddi imkânları yeterli gelmiyor, orada oturmaya güçleri yetmiyor. Burada oturan insanların yüzde doksan dokuzu mağdur durumda. Eğer yerinde dönüşüm olursa, insanların olduğu yerde kalma ihtimali olur.”

Geçmişte yapılan uygulamalara değinerek, mahallede uzun yıllardır süren sorunlara dikkat çeken Kalır:

“TOKİ, kentsel dönüşüm için bu çevrede evler satın aldı. Daha önce belediyeler de aynı şeyi yaptı. Şu anda orta alanda çok büyük bir boşluk var. Eğer bu alan yerine dönüşüm kapsamında değerlendirilirse, bence hem daha basit olur hem de mali açıdan insanlara daha uygun olur.”

Mülkiyet sorunlarının geçmişteki yönetimlerden kaynaklandığını ifade eden ve çözümün yine yerel yönetimlerin elinde olduğuna inanan Kalır:

“Tapularda karışıklıklar var, bu da geçmişteki yerel yönetimlerin hatalarından kaynaklandı. Ama buradaki boşluğu değerlendirirlerse bence bir sıkıntı yaşanmaz. Orta alandaki evlerin çoğu bir ya da iki katlı. Böyle bir düzenleme yapılırsa herkes için iyi olur.”

Doğma büyüme Bağlarlı olan Kalır, yerinden ayrılmak istemediğini de sözlerine ekleyerek:

“Ben burada doğdum, burada büyüdüm. Yerinde dönüşüm olursa tabii ki kalmak isterim. Evimi normal şartlarda kimseye vermem. Ancak polis zoruyla çıkarırlarsa o başka… Ama kendi isteğimle gitmem.”

“Eski Bağlar için nasıl bir gelecek hayal ediyorsunuz?”

Çalıştay’ın son bölümünde, çalıştay gruplarına, “Eski Bağlar için nasıl bir gelecek hayal ediyorsunuz?” ve (Fiziksel, sosyal ve ekonomik) olarak nasıl bir mahalle görmek istiyorsunuz?” soruları yöneltildi.

Katılımcılar, mahallenin hafızasını ve kimliğini koruyan, yerinde dönüşüm esaslı bir planlama yapılması gerektiğini vurguladı. Sağlıklı yapılar ve sosyal alanlarla, insanların sosyal bağlarını koparmadan yaşamlarını sürdürebilecekleri bir mahalle talep edildi.

Bağlar’ın yalnızca yapısal olarak değil, çevresiyle birlikte nitelikli, güvenli ve afet odaklı bir yaşam alanına dönüştürülmesi istendi. Bu kapsamda güçlü altyapı, yol düzenlemeleri ve afet toplanma alanlarının oluşturulması önerildi.

Ekonomik açıdan ise, yerel halkın sürece doğrudan dahil edilmesi, özellikle inşaat süreçlerinde mahalle sakinlerine öncelik verilmesi gerektiği belirtildi. Katılımcılar ayrıca kadınlara yönelik iş ve eğitim olanaklarının artırılmasını, mahallenin kendi kaynaklarını üreterek sürdürülebilir bir yapıya kavuşmasını talep etti.

Çalıştay sonunda elde edilen görüş ve önerilerin, hazırlanacak sonuç bildirgesine yansıtılacağı ve bildirgenin önümüzdeki günlerde kamuoyuyla paylaşılacağı duyuruldu.