Birleşmiş Milletler Mülteciler Yüksek Komiserliği (UNHCR), İran’ın bir günde 36 bini aşkın Afgan’ı sınır dışı ettiğini duyurdu. UNHCR, bu kitlesel geri dönüşlerin, halihazırda kırılgan olan Afganistan’daki durumu daha da istikrarsızlaştırma riski taşıdığı uyarısında bulundu.

BM Mülteciler Ajansı, Cumartesi günü yaptığı açıklamada yalnızca Perşembe günü 36 bin 100 Afgan’ın İran-Afganistan sınırından ülkeye giriş yaptığını bildirdi. Bu sayı, son aylardaki tek bir günde gerçekleşen en yüksek geri dönüş olarak bildirildi.

UNHCR’ye göre, geri dönüş eğilimi 13 Haziran’dan bu yana keskin bir şekilde artış gösteriyor. İran’ın resmi geri dönüş süresi belirlediği 20 Mart’tan bu yana, 640 binden fazla Afgan ülkeye döndü. Bu kişilerin 366 bini sınır dışı edildi; aralarında mülteciler ve mülteci benzeri koşullarda yaşayanlar da bulunuyor.

Afganistan’daki UNHCR Temsilcisi Arafat Jamal, kısa süre önce İslam Kala sınır kapısını ziyaret etti ve gördüğü manzarayı yürek parçalayıcı olarak nitelendirdi: “Afgan aileleri bir kez daha yerinden ediliyor; yanlarında çok az eşyayla, yorgun, aç ve çoğunun daha önce hiç görmediği bir ülkede kendilerini neyin beklediğinden korkuyorlar.”

Jamal, özellikle kadınlar ve kız çocuklarının, hareket özgürlükleri, eğitim ve istihdama erişimleri üzerindeki ağır kısıtlamalardan derin endişe duyduklarını da sözlerine ekledi.

UNHCR, yalnızca 2025 yılı içinde İran ve Pakistan’dan toplam 1,2 milyon Afgan’ın geri döndüğünü ya da sınır dışı edildiğini tahmin ediyor. Ajans, artan geri dönüşlerin, ekonomik çöküş, kuraklık ve yaygın yoksulluk nedeniyle zaten derinleşmiş olan Afganistan’daki insani krizi daha da ağırlaştırdığı konusunda uyarıda bulunuyor.

UNHCR ayrıca, azalan uluslararası yardımın Afganistan’ın karmaşık ve iç içe geçmiş krizini daha da kötüleştirme tehdidinde bulunduğu uyarısında bulundu.

“Çabuk hareket etmemiz gerekiyor,” diye uyardı Jamal. “Uluslararası toplumu sadece acil yardım sağlamakla kalmayıp, aynı zamanda uzun vadeli yeniden entegrasyonu desteklemeye de çağırıyoruz. Sürdürülebilir finansman, istikrarsızlık ve yer değiştirme döngülerinin devam etmesini önlemek için kritik öneme sahiptir.”

Ajans, şu anda bölgesel hükümetlerle diyalog halinde olduğunu ve Afganistan’a yapılan tüm geri dönüşlerin gönüllü, güvenli ve onurlu bir şekilde gerçekleşmesini sağlamaya çalıştığını belirtti. UNHCR, zorla veya baskıyla yapılan geri dönüşlerin geçerli bir çözüm olmadığını ve bölgesel istikrarı tehlikeye atma riski taşıdığını vurguladı.

İran yetkililerinin, ülkenin İsrail ile yaptığı son ateşkes anlaşmasının ardından Afganların sınır dışı edilmesini yoğunlaştırdığı bildiriliyor. Taliban yetkilileri, yalnızca son iki gün içinde en az 60 bin Afgan’ın İran’dan sınır dışı edildiğini iddia ediyor.

Geri dönenlerin çoğu, İran polisi tarafından gözaltı ve sınır dışı sürecinde kötü muamele ve aşağılayıcı davranışlara maruz kaldıklarını bildirdi.