Astroloji neden bu kadar popüler? Sa Bahattin yazdı.

Yeni yıla dair yeni beklentilere girdiniz mi? Ya da 2025 yılında burcunuzu bekleyen gelişmelere dair videolar izleyip, yazılar okudunuz mu? 

Binlerce yıldır insanlığın vazgeçemediği astrolojinin bilimsel bir temeli olmadığını artık biliyoruz (1). 

Peki, astroloji neden bu kadar popüler? 

Bunun bir nedeni, sağladığı psikolojik rahatlık. Yapılan bir araştırma, belirsizlik zamanlarında insanların kontrol ve anlam duygusu kazanmak için astrolojiye yöneldiğini ve bunun belirsizliğe tahammülsüzlük ile ilişkili olduğunu gösteriyor (2). 

Astrolojinin sembolik dili, bireylerin varoluşsal sorularla başa çıkmasına yardımcı olabiliyor ve bilimin yanıtsız bıraktığı sorulara doğru ya da yanlış olsa bir yanıt sunabiliyor. (3).​

Ayrıca, astrolojinin eğlence kültürüyle de ilgisi var. Çoğu insan için astroloji bir inançtan ziyade sosyal bağ kurmanın ve eğlenmenin bir yolu. Burç yorumlarını okumak veya burç uyumunu tartışmak, bir sosyal etkileşim yöntemi. 

Bazı kültürel tarihçiler, astrolojiyi bilimsel bir disiplin yerine daha çok hikâye anlatımı ve öz-yansıtma için bir çerçeve olarak görüyor (4).

Son olarak, astrolojinin insanları sıkça psikologların “Barnum Etkisi” olarak adlandırdığı tuzağa düşürmesinden bahsedebiliriz.

Barnum (Forer) Etkisi, çok genel ve belirsiz yorumların, bireyler tarafından kendilerine özgüymüş gibi algılanması anlamına geliyor. 

Bu olgu, 1940’larda psikolog Bertram Forer’in öğrencileri üzerinde yaptığı bir deney üzerine ortaya konuluyor. Deneyde Forer, öğrencilerden kişisel özelliklerini tanımladığı bir testi tamamlamalarını ister ve ardından onlara, “kişisel” birer yorum sunar

Bu yorum “Sen bazen cesur, bazen temkinlisin” gibi genel ifadelerden oluşur ancak tüm öğrencilere aynı yorumlar verilir. 

Sonuç olarak, öğrencilerin büyük bir kısmı bu belirsiz açıklamaları “kendilerine özgü ve doğru” olarak kabul eder (5). 

Bu deney, insanların genel ifadelerde kendilerine özgü bir yan bulma eğilimlerinin ne kadar güçlü olduğunu ortaya koyuyor. Burç yorumlarında karşılaşılan “hayatında zorluklar var ama üstesinden geleceksin” gibi ifadeler de tıpkı bu deneyde olduğu gibi hemen hemen herkese hitap edebilir ancak bilimsel bir niteliğe sahip değildir.

Merak ve şüphe ile, söylentilere değil gözlem ve kanıta dayanan bilgilere yönelebileceğiniz bir yıl dilerim.

1. Ramprasad, S., & Manohara. Assessing the Epistemic Value of Astrology: A Comparative Analysis with Other Sciences. Integrated Journal for Research in Arts and Humanities, 3(4), July 2023, pp. 1–5.

2. Sekhar, S., & Simon, S. Belief in Astrology, Locus of Control, and Intolerance of Uncertainty Among Young Adults. International Journal of Scientific Development and Research (IJSDR), 8(4), 2023, pp. 1976–1982.

3. Mayer, G. A. Astrology and Science: A Precarious Relationship. Part 2: Considerations of Empirical Investigations on the Validity of Astrology. Journal of Scientific Exploration, 34(4), 2020.

4. Campion, N. Astrology’s Role in New Age Culture: A Research Note. Culture and Cosmos, 13(2), Autumn/Winter 2009, pp. 85–94.

5. Forer, B. R. The Fallacy of Personal Validation: A Classroom Demonstration of Gullibility. Journal of Abnormal and Social Psychology, 44(1), 1949, pp. 118–121