Türkiye’nin batı illerinde yaklaşık üç binden fazla devenin şehir şehir gezdirilerek dövüşe zorlandığı ve hayvanların hem sömürülüp hem üzerinden para kazanıldığı deve güreşleri önümüzdeki günlerde yeniden başlayacak. 2023 yılında We Animals hayvan foto muhabirlerinden Jane Mar ülkemizde gerçekleşen bu dövüşleri belgelemek için Çanakkale’nin iki ilçesini ziyaret etti ve gün boyunca hem gözlem yaptı, hem de hayvanların ciddi anlamda zarar gördüğü bu geleneği kayıt altına aldı.

Hayvan fotomuhabiri Jane Mar’dan üç sene önce yaşadığı tanıklığı bize aktarmasını istedik;

Geniş bir açık alanda düzenlenen deve güreşlerini izlemek için tribünleri dolduran kalabalık görülüyor. Güreş alanında develer ve görevliler bulunurken alan Türk bayrakları ve belediye flamalarıyla süslenmiş. Günlük güneşli havada etkinliği çok sayıda izleyici takip ediyor.
2023, Çanakkale, Jane MAR/ We Animals

Farklı coğrafyalarda legal ve illegal yöntemlerle köpekler, horozlar, boğalar dövüştürülüyor. Açıkçası Türkiye’de yasal olarak bu güreşlerin yapıldığını öğrendimde çok şaşırdım ve hikayeyi kaydetmek için We Animals desteği ile Türkiye’ye geldim.

İlk çekim günüm çok soğuktu. Sanırım hava 2-3 °C civarı idi. İlçeye geldiğimde araba park etmiş gibi develerin sıra sıra yol kenarlarına bacaklarından ve boyunlarından zincirlendiğini gördüm. Develer bu şekilde dövüştürülmek için gün boyunca beklediler. Çok kısa zincirlerle yere bağlı oldukları için sadece sallanma hareketi yapabiliyorlardı.

Deve, güreş alanının dışında süslenmiş hörgüçleriyle beklerken bir kişi devenin başını tutuyor. Çevrede başka develer, deve sahipleri ve görevliler bulunuyor.
2023, Çanakkale, Jane MAR/ We Animals
Üzerine örtüler serilmiş, başı zincirle bağlı bir deve, yanında zinciri tutan bir adamla birlikte görülüyor. Arka planda kamyonet ve etkinlik alanında bulunan diğer kişiler yer alıyor.
2023, Çanakkale, Jane MAR/ We Animals

Tüm develerin ağzında çuval benzeri kumaşlar bağlıydı ve kafalarında da bir örtü vardı. Sanırım birincisini ısırmayı engellemek, ikincisini de üşümekten korumak için takmışlardı. Her birinin ağzı köpürüyordu. Yoğun stresten veya uyarılmadan olabilirdi.

Arenaya doğru girdiğimde izleyicilerin olduğu tarafta yoğun duman olduğunu gördüm. Adamlar masaları kurmuş, rakı içiyorlar ve öğrendiğime göre deve sucuğu yiyorlardı. Alanda da yine deve sucuğu satılıyordu, pişiriliyordu. Bir yandan deve sucuğu yiyen adamlar, bir yandan deve dövüşünü izliyor ve hatta bahis oynayarak dövüşlerden para kazanıyorlardı.

Deve sucuğu olarak satılan ürünler, tezgâhta kutular içinde ve askılara dizilmiş halde sergileniyor. Tezgâhın arkasında satış yapan kişiler, önünde ise tartım için kullanılan bir elektronik terazi bulunuyor.
2023, Çanakkale, Jane MAR/ We Animals
Deve sucuğu tezgâhlarının önünde alışveriş yapan ve sohbet eden insanlar görülüyor. Askılara dizilmiş sucukların bulunduğu satış alanında ocak üzerinde ısıtılan suyun buharı yükseliyor. Çevrede deve güreşlerini izlemeye gelen kalabalık yer alıyor.
2023, Çanakkale, Jane MAR/ We Animals

Hayvanlar eş, gıda ve alan rekabeti için dövüşürler. Develerin bir kamyon arkasında taşınıp getirildiği yerde ilk kez gördüğü diğer develerle dövüşmesini gerektirecek bir şey yoktur normalde. Arenada olan biteni dikkatle gözlemlediğimde şunu gördüm: genel olarak develer dövüşmekten yana değil. Çoğu zaman birbirlerine doğru hamle bile yapmıyorlar. Fakat sahipleri olan ve kazanmak isteyen adamlar hayvanın boynuna doladıkları ipleri çekerek develeri strese sokuyor ve pozisyon olarak da birbirlerine çarpmasını, kızgınlaşmalarını sağlıyorlardı. Tokat atanlar dahi vardı.

Deve sahipleri ile konuştuğumda develerini çok sevdiklerini, onlara çok iyi baktıklarını söylediler. Ne tür bir sevgi bu diye düşünmeden edemedim. Gerekirse şiddet uyguladığın ve üstünden para kazandığın bir sevgi mi? diye sormadım. Sorumu yuttum ve gözlemlerime devam ettim.

İkinci çekim gününde diğer ilçeden farklı olarak bir kaç kadının da etkinlik alanında olduğunu gördüm. Devenin yanında dikilen bir tanesinin yanına merakla yaklaştım, ‘deve sizin mi?’ diye sordum. ‘Evet’ dedi. ‘Kızım çok seviyor deve güreşlerini, o nedenle dedesi torununa hediye aldı’ dedi. ‘Kızınız kaç yaşında?’ diye sordum. ‘Beş’ dedi. ‘Kızınız muhtemelen deve güreşlerini değil, develeri seviyor’ demedim. Yuttum, memnuniyetsiz bir sırıtma ile devam ettim.

Deve güreşlerinin Türkiye’de 2500 yıllık geçmişi varmış. Şaşırmadım. Hangi gelenek eski değil ki? Bir şeyin eskimesi onu otomatikman değerli yapmaz. Fakat etik dışı bir davranışın sorgulanmadan torunlara aktarılması, işte bu önemlidir. Buradaki temel sorun, hayvan sömürüsüne sebep olan güç gösterisinin ‘gelenek’ zırhıyla korunmasıdır.

Bu büyülü zırhla Bali’de horoz dövüşleri arenasında da karşılaştım. Bacaklarına bıçak takıldığından habersiz horozlar dakikalar içinde birbirlerini öldürdüler. Adamlar bu işten para kazandı ve arenanın bir köşesinde horozların tüylerini yolup çorba yaptılar.  Bunu neden yaptıklarını sorduğumda; “This is our tradition!” (Bu bizim geleneğimiz!) dediler.

O halde milliyetten bağımsız ataerkine hatırlatmakta yarar var, bir şeyin gelenek olması, yanlış olmayacağı ve sorgulanmayacağı anlamına gelmez. Etik olmayan davranışlar ‘gelenek’ zırhı ile korunsalar dahi değişip dönüşmeye mahkumdurlar.

Her iki arenadan da kalbim kırık ayrılsam da insanların ve dolayısıyla kültürlerin değişebileceğine inanarak hayvan hikayelerine tanıklık etmeye devam ediyorum.

Bir yanıt yazın

ÖNE ÇIKANLAR