22 eylül tarihinde ziyaret ettiğimiz Gaziantep Hayvanat Bahçesi’nde tek başına yaşayan  fil Gabi’nin dişlerinin birinin kırık olduğunu farkettik. Daha önceki haberlerimizide yalnız yaşayan filin defalarca içeri geçiş kapısına vurduğunu gözlemlemiştik ve görüntüleri paylaşmıştık. Bilimsel araştırmalar ışığında bakarsak fildişinin kırılmasına sebebiyet veren durum büyük olasılıkla filin devamlı metal kapıya çarpması veya barınakta dişinin bir yere takılmış olma olasılığı. 

Gabi’yi önceki ziyaretlerimizde gözlemlediğimizde, içeri girmek istediği zaman metal geçiş kapısına tekrar tekrar vurduğuna tanık olduk. Gündüz saatlerinde ziyaretçilerin fili görebilmesi için Gabi dışarı çıkarıldıktan sonra yönetmeliğe aykırı olarak bu kapının kapalı tutulduğunu da biliyoruz. Gaziantep Hayvanat Bahçesi yönetimine her hayvanın içeri geçiş kapısının gün içinde açık bırakılması gerektiğini, hayvanın istediği zaman ziyaretçiden izole olma hakkı olduğunu, fil için yapılan uygulamanın yanlış olduğunu belirtmiştik. 

Esaret altındaki filler üzerinde yapılan kapsamlı bir çalışmada, fildişi kırıklarının çevredeki yapılara takılma veya fildişinin bir nesneye çarpmasıyla ilişkili olduğu belirtiliyor. Araştırmada çevre elemanlarına bağlı kırıkların bir bölümünde çelik kapılar doğrudan etken olarak kaydedildi. Araştırmacılar, filler için kullanılan çevrenin tasarımının fildişi yaralanmalarının önlenmesinde dikkate alınması gerektiğini vurguluyor. 

Bu nedenle Gabi’nin dişinin kapıya vurduğu sırada kırılmış olması olasılıklar arasında araştırılmalı ve kamuya bilgisi verilmeli. Ancak kırığın kesin nedeni, veteriner muayenesi ve olay kayıtları olmadan belirlenemez.

Kırık dişin fil sağlığına etkisi

Fillerin dişleri canlı dokular içerir ve içerisinde sinir ile damarların bulunduğu pulpa bulunur. Esaret altındaki filler üzerinde 79 fildişi kırığının incelendiği bir çalışmada, kırıkların %44,3’ünde pulpanın etkilendiği tespit edildi. Pulpanın açığa çıkması enfeksiyona ve pulpitis gelişimine yol açabilir; derin kırıklarda ağrı ve ciddi enfeksiyon riski ortaya çıkabilir. 

Bu nedenle Gabi’nin kırığının ne kadar derin olduğu, pulpanın açılıp açılmadığı, enfeksiyon bulunup bulunmadığı ve ağrı kontrolü uygulanıp uygulanmadığı açıklanmalı.

Ayrıca filler doğal ortamlarında fildişlerini ağaç kabuğu soyma, dalları kırma ve kökleri çıkarma gibi beslenme davranışlarında kullanıyor. Gabi’nin yaşam alanında ise bu davranışları gerçekleştirebileceği ağaçlar bulunmuyor. Gabi’nin doğal beslenme davranışlarını ve çevresel zenginleştirme ihtiyaçlarını ne ölçüde gerçekleştirebildiği ayrıca değerlendirilmelidir.

Gaziantep Hayvanat Bahçesi fil bakımında sınıfta kaldı

Gabi’nin kırılan dişi, Gaziantep Hayvanat Bahçesi’ndeki hayvanların sağlık takibine ilişkin daha önceki soru işaretlerini de yeniden gündeme getiriyor. Şubat ayında uzman ekiple yaptığımız ziyaret sırasında 2023 yılında hayatını kaybeden diğer filin ölümüne ilişkin veterinerlik raporunu görmek istememize rağmen yönetim raporu bizimle paylaşmadı. Bu nedenle hayvanın hastalığının seyri, uygulanan tedaviler ve ölüm nedeni konusunda bağımsız bir değerlendirme yapamadık.

Gaziantep Hayvanat Bahçesi’ndeki gelişmeleri hayvan hakları amacıyla takip ediyoruz. Tür bazlı çalışmamızda gerekli hayvan türleri ile ilgili sorularımızı uzmanlara soruyoruz. Fakat belirtmeliyiz ki Gaziantep Hayvanat Bahçesi gözlemlediğimiz süre boyunca hayvanların etolojik ihtiyaçları ve davranışsal analizleri konusunda ilerleme kaydetmedi ve diğer hayvanlarda da olduğu gibi nesli tehlike altında olan Asya fili bakımı konusunda da sınıfta kaldı.