Gaziantep Hayvanat Bahçesi’ndeki hayvanların koşullarına ilişkin Kasım ayında yayımlamaya başladığımız haber dosyasının yarattığı kamuoyunun tepkisi ardından Gaziantep Büyükşehir Belediyesi’nin davetiyle muzir.org ekibi ve bağımsız uzmanlar 9-10 Şubat’ta kentteydi.

Gaziantep Büyükşehir Belediyesi Hayvanat Bahçesi Müdürü Celal Özsöyler ve çalışanlar ile Türkiye Vegan Derneği, Ankara Barosu Hayvan Hakları Merkezi ve Yaşamdan Yana Veteriner Hekimler Platformu’ndan yetkililer ile Etolog Deniz Tapkan’ın bulunduğu bağımsız uzman ekip görüşme gerçekleştirdi. 

Gaziantep Hayvanat Bahçesi yönetimi ile yapılan toplantıda, tesisin aşamalı olarak kapatılması ve yenilikçi, dijital bilgi ve deneyim uygulamalarıyla desteklenen bir rehabilitasyon/koruma merkezine dönüştürülmesi yönünde kapsamlı bir model sunuldu.

Görüşmenin temel amacı yalnızca tek bir kurumun dönüşümü değil; Türkiye genelindeki tüm hayvanat bahçeleri için ortak bir diyalog zemini oluşturarak, kolektif bir geçiş modeli geliştirmek olarak açıklandı. Katılımcılar, kurumların birbirleriyle iletişim kurarak bilgi paylaşımı ve lojistik destek mekanizmaları geliştirmesi gerektiğini vurguladı. Dönüşümün ancak koordinasyonla ve hayvanların bireysel ihtiyaçlarını merkeze alan bir planla mümkün olacağı ifade edildi.

Toplantıda, dönüşüm sürecinin en net ve acil adımı olarak, milli parkların  veya vatandaşın getirdiği yardıma muhtaç veya kaçakçılık sırasında ‘el konulmuş’ hayvanların koruma amaçlı bahçeye kabulü dışında yeni hayvan  alımının derhal durdurulması önerildi. Bunun, geçiş sürecinin başlangıç noktası olduğu belirtildi.

Ayrıca mevcut üreme politikalarının tür ve birey bazında yeniden değerlendirilmesi gerektiği kaydedildi. Nesli tehlike altındaki türler için Avrupa’daki koruma ve hayvan kurtarma ağlarıyla işbirliği yapılması; ancak “sergileme amacıyla üremenin” sonlandırılması gerektiği ifade edildi.

Dönüşüm sürecinde, “fazla” ya da hibrit bireylerin popülasyon yönetimi gerekçesiyle öldürülmesinin açık biçimde yasaklanması gerektiği de sunumda yer aldı. Katılımcılar, hiçbir hayvanın bu süreçte yaşam hakkından mahrum bırakılmaması gerektiğini vurguladı.

Hayvanlarla temas, fotoğraf çektirme ve gösteri temelli uygulamaların da kademeli olarak sonlandırılması önerildi. Ziyaretçi alanlarının ise aşamalı biçimde sınırlandırılması gündeme geldi.

Neler talep edildi?

Model kapsamında hayvanların geleceğine dair üç temel yol haritası paylaşıldı. 

Bunlardan ilki Nesli tehlike altındaki türler için uluslararası işbirliği yapılması, yurtdışındaki türlere uygun uzman koruma merkezleri ile temas kurulması ve etik/hukuki/bilimsel kriterlere dayalı transfer planlarının hazırlanması. 

İkincisi Türkiye’de doğal dağılımı bulunan türler için rehabilitasyon ve doğaya yeniden kazandırma çalışmaları için üniversitelerin zooloji ve veteriner fakülteleri ile işbirliği yapılması. 

Son olarak doğaya dönemeyecek bireyler için ömür boyu bakım güvencesi verilmesi, bu sayede doğal yaşama adapte olamayacak hayvanların sergilenmeden, iyi hallerinin gözetildiği alanlarda yaşamlarını sürdürmesi.

Alanın dönüşümü: “Dijital Hayvanat Bahçesi” modeli

Toplantıda, fiziksel sergileme modelinin tamamen sonlandırılması ve alanın kamusal–ekolojik işlevlere yönlendirilmesi önerildi. Yeni eğitim yaklaşımı kapsamında, ağırlıklı olarak “Dijital Hayvanat Bahçesi” olarak anılan, ancak bağımsız ekibin “yenilikçi bilgi ve deneyim merkezleri” olarak tanımlamayı tercih ettiği model gündeme getirildi. Bu modelde: Dijital simülasyonlar, artırılmış gerçeklik uygulamaları, belgesel gösterimleri, ekolojik bilinç temelli eğitim programları gibi araçlarla doğaya saygı merkezli bir öğrenme sistemi kurulması hedefleniyor.

Türkiye genelinde ortak geçiş modeli hedefi

Görüşmede en çok vurgulanan nokta, dönüşümün tekil değil kolektif bir süreç olması gerektiği oldu. Türkiye’deki hayvanat bahçelerinin birbirleriyle iletişim halinde ilerlemesi, lojistik destek ağları oluşturması ve bilimsel veriye dayalı ortak bir geçiş planı geliştirmesi gerektiği ifade edildi. 

Bu kapsamda, bağımsız ekibin de içinde olduğu hayvan hakları oluşumları tarafından TBMM düzeyinde 2014’ten bu yana dile getirilen Türkiye çapındaki bir talebin yereldeki ilk somut temsili olarak, Gaziantep’teki hayvanat bahçesinin kapatılarak “hayvanat bahçesi” konseptinden ve statüsünden çıkarılması, Geçici Hayvan Rehabilitasyon Merkezi’ne dönüştürülmesi, bu vesileyle Gaziantep Hayvanat Bahçesi’nin yerelden hareketle Türkiye çapındaki değişim ve dönüşüm öncülüğünü yaparak emsal oluşturabileceği vurgulandı.  

Yetkililerin önerilere ilişkin değerlendirme sürecinin devam ettiği öğrenildi. Toplantı, Türkiye’de hayvanat bahçelerinin geleceğine ilişkin yeni bir tartışma başlatabilecek nitelikte görünüyor.